بازار ارز ایران در موج صعودی

فرصت امروز: بازار ارز ایران این روزها یکی از پرتلاطم ترین دوره های خود را تجربه می کند، به گونه ای که نرخ دلار آزاد به سطوح بی سابقه ای نزدیک به ۰.۱۵ میلیون ریال (۱۵۰ هزار تومان) به ازای هر دلار در بازار غیررسمی رسیده است. این رکوردشکنی در حالی رخ داده که اقتصاد ایران با مجموعه ای از فشارهای داخلی و خارجی روبه روست که روی قیمت ارز تأثیر مستقیم می گذارند. 

نرخ رسمی دلار که بانک مرکزی اعلام می کند معمولاً پایین تر است، اما بازار آزاد/آزادپسند (بدون دخالت رسمی) انعکاس دهنده تقاضای واقعی و انتظارات معامله گران است، و در این بازار است که نرخ به حدود ۰۰۰,۵۰۰,۱ ریال برای هر دلار رسیده است.

رقم ها و واقعیت های رکوردشکنی

برای درک بهتر ابعاد این نوسان، کافی است بدانیم که:

• · در آغاز سال گذشته، نرخ دلار در بازار آزاد حدود ۵۰۰,۸۱۷ ریال بود.
• · اواخر سال ۲۰۲۵ این رقم به بیش از ۴۲,۱ میلیون ریال رسید.
• · اکنون در اولین هفته های سال ۲۰۲۶، نرخ به بیش از ۵.۱ میلیون ریال رسیده است.

این افت ارزش ریال در مقابل دلار به معنای کاهش شدید قدرت خرید پول ملی است که مستقیماً بر هزینه زندگی، قیمت کالاهای وارداتی، هزینه مواد اولیه و تورم تأثیر می گذارد.

چرا دلار بالا می رود؟ دلایل بنیادی بازار ارز

تحولات بازار ارز را نمی توان به یک عامل منفرد نسبت داد؛ تحلیل های متعدد نشان می دهد ترکیبی از عوامل داخلی و بین المللی دست به دست هم داده اند تا نرخ ارز به این سطوح برسد:

۱) تحریم های بین المللی و دسترسی محدود به ارز

تحریم های اقتصادی، به ویژه محدودیت های بانکی و تجاری، دسترسی کشور به منابع ارزی را کاهش داده اند. صادرات نفت و دریافت ارز حاصل از آن، در طول سال های اخیر با چالش های جدی مواجه بوده است و این مسئله عرضه ارز در بازار را کاهش داده است.

۲) کسری بودجه و تورم بالا

کسری بودجه مزمن دولت باعث شده بخشی از تامین مالی از طریق افزایش پایه پولی انجام شود؛ سیاستی که یکی از عوامل اصلی رشد تورم و کاهش ارزش ریال است. افزایش نقدینگی بدون توازن با تولید، فشار تقاضا برای ارز را افزایش داده و بر نرخ دلار اثرگذار بوده است.

۳) سیاست تک نرخی کردن ارز و مدیریت ارزی

تصمیم بانک مرکزی برای حرکت به سمت تک نرخی کردن ارز و تعدیل نرخ های رسمی، گرچه از منظر اقتصادی اصلاحی است، در کوتاه مدت با افزایش انتظارات تورمی همراه شده و باعث تشدید جهش قیمت ها شده است، به خصوص زمانی که بازار به تغییرات سریع سیاست گذاری حساس است.

۴) تقاضای احتیاطی و انتظارات بازار

در شرایط ناپایدار، فعالان بازار بیشتر از رفتار مصرفی برای خرید دلار، اقدام به نگهداری دلار به عنوان دارایی امن می کنند تا ارزش دارایی ریالی خود را حفظ کنند. این تقاضای احتیاطی و روانی می تواند به صورت خودتقویت کننده بر افزایش قیمت ها اثر بگذارد و بازار را به سمت سطوح بالاتر هدایت کند.

۵) عوامل سیاسی و ژئوپلیتیکی

تنش های منطقه ای، نگرانی از تشدید تحریم ها، اظهارات سیاست مداران خارجی و پیامدهای آن بر روابط بین المللی، همه می توانند انتظارات سرمایه گذاران را تغییر دهند و به نوسان های شدید در بازار ارز دامن بزنند.

پیامدهای ریزش ریال و رشد دلار

رکوردشکنی نرخ دلار در اقتصاد ایران چند پیامد مستقیم دارد:

•  افزایش هزینه واردات
  هرچه دلار گران تر شود، واردات کالا و خدمات گران تر می شود. این موضوع قیمت مواد اولیه صنایع را افزایش می دهد و در نهایت منجر به افزایش قیمت محصولات نهایی برای مصرف کنندگان می شود.
•  فشار بر تورم عمومی
  روند افزایش نرخ ارز با افزایش تورم همراه است. به ویژه در اقتصادهایی که بخش بزرگی از واردات به کالاهای اساسی اختصاص دارد، رشد نرخ ارز مستقیماً در سبد هزینه خانوارها منعکس می شود.
•  افزایش هزینه تولید
  واحدهای تولیدی که به واردات مواد اولیه وابسته اند، با افزایش هزینه مواجه می شوند. این وضعیت بهره وری را تحت فشار قرار می دهد و سودآوری را کاهش می دهد.
•  نوسان در بازارهای دیگر
  نرخ بالای دلار، به طور غیرمستقیم بر بازارهای دیگر نیز اثر می گذارد؛ از جمله بازار طلا و سکه، مسکن، کالاهای سرمایه ای و حتی بازار سرمایه، زیرا سرمایه گذاران در شرایط استرس اقتصادی به دنبال دارایی های امن می روند.

بازار ارز در آینده؛ پیش بینی ها چیست؟

پیش بینی روند بازار ارز در ایران پیچیده است، زیرا نرخ دلار به صورت همزمان تحت تأثیر متغیرهای اقتصادی، سیاسی و روانی قرار دارد. با این حال، تحلیل گران چند سناریو را محتمل می دانند:

۱) تثبیت نسبی در صورت کنترل تورم و کسری بودجه
اگر سیاست گذار بتواند تورم را کاهش دهد، بودجه را متوازن کند و اعتماد عمومی را افزایش دهد، فشارهای انتظاری بر بازار ارز کاهش خواهد یافت.

۲) ادامه فشار اگر عرضه ارز بهبود نیابد
تا زمانی که محدودیت در صادرات و ورودی ارز پابرجا باشد، احتمال ادامه روند صعودی دلار وجود دارد.

۳) تأثیر تحولات بین المللی
هر تغییر بزرگ در سیاست های تحریمی یا روابط بین المللی می تواند نوسانات بیشتری در بازار ارز ایجاد کند.

جمع بندی

بازار ارز ایران با رکوردشکنی دلار در محدوده بیش از ۱.۵ میلیون ریال برای یک دلار مواجه شده است، که نتیجه ترکیبی از ضعف عرضه ارز، تورم بالا، سیاست های ارزی، تقاضای احتیاطی و بی ثباتی سیاسی است. این روند نه تنها اقتصاد را تحت فشار قرار می دهد، بلکه پیامدهای عمیقی بر تولید، واردات، تورم و معیشت مردم دارد. تغییر جهت در این بازار نیازمند اصلاحات ساختاری در سیاست های پولی، مالی و تجارت خارجی است تا انتظارات بازار به تدریج آرام شود و ثبات به اقتصاد بازگردد.