بازار خودرو و خطای سیاستی «زمان بندی»

آشفتگی این روزهای بازار خودرو را نمی توان فقط با دلار، قیمت کارخانه یا کشمکش نهادی توضیح داد. مسئله عمیق تر از این هاست و به یک خطای مزمن در سیاست گذاری بازمی گردد: خطای زمان بندی تصمیم ها.

در اقتصاد، فقط «چه تصمیمی گرفته می شود» مهم نیست؛ اینکه تصمیم چه زمانی اعلام می شود، گاهی اثر بیشتری از خود تصمیم دارد. بازار خودرو ایران دقیقاً قربانی همین خطاست. افزایش قیمت، توقف فروش، تکذیب مجوز، ورود نهاد ناظر و عقب نشینی های پی درپی، همگی در بازه ای کوتاه و بدون طراحی زمانی مشخص رخ دادند؛ نتیجه اش هم چیزی جز شوک انتظاری نبود.

بازارها به تصمیم ناگهانی واکنش نشان می دهند، اما به بلاتکلیفی واکنش شدیدتر. وقتی فعال بازار نمی داند افزایش قیمت «قطعی» است یا «معلق»، رفتار عقلایی جای خود را به رفتار دفاعی می دهد. فروشنده قیمت را جلوتر از واقعیت می برد و خریدار از ترس جاماندن، بازار را ملتهب تر می کند. این همان جایی است که بازار از کنترل عددی خارج و وارد فاز روانی می شود.

در این میان، خودرو دیگر صرفاً یک کالا نیست؛ به شاخصی از بی ثباتی تصمیم گیری تبدیل شده است. نه به این دلیل که قیمتش بالا رفته، بلکه چون هیچ کس نمی داند قیمت فردا بر اساس کدام قاعده تعیین می شود. وقتی قاعده روشن نباشد، حتی سیاست درست هم اثر معکوس می گذارد.

نکته مهم اینجاست که بسیاری از واکنش های بازار الزاماً از جنس تقاضای واقعی نیستند. بخش بزرگی از افزایش قیمت ها ناشی از «پیش خور شدن ریسک» است؛ ریسکی که بازار احساس می کند اما سیاست گذار هنوز تکلیفش را روشن نکرده است. در چنین شرایطی، حتی کاهش موقت دلار یا رکود معاملاتی هم الزاماً قیمت ها را عقب نمی نشاند، چون ریشه التهاب جای دیگری است.

اگر قرار باشد بازار خودرو به تعادل برسد، بیش از هر چیز نیازمند ثبات در روایت سیاستی است. نه صرفاً تثبیت قیمت، نه سرکوب بازار، بلکه ارائه یک مسیر روشن: اینکه چه نهادی تصمیم می گیرد، چه زمانی تصمیم اعلام می شود و چه افقی برای اجرا وجود دارد. بازار با عدد کنار می آید، اما با ابهام کنار نمی آید.

تصویر این روزهای بازار خودرو، تصویر اقتصادی است که در آن تصمیم ها سریع تر از توضیح شان منتشر می شوند و اصلاحات پیش از آنکه هضم شوند، پس گرفته می شوند. نتیجه چنین چرخه ای، بازاری است که نه به خبر اعتماد می کند و نه به تکذیب.

بازار خودرو امروز بیش از هر چیز به یک چیز نیاز دارد: نه قیمت جدید، بلکه زمان بندی جدید تصمیم ها. بدون آن، هر عددی که اعلام شود، پیش از آنکه اجرا شود، اثر روانی خود را گذاشته است.