گزارش میدانی «فرصت امروز» از بازار عتیقه‏ فروشان خیابان منوچهری / تاریخ و خاطراتم را می‌فروشم

تا اینجای کار به خوبی نشان داده‏ایم که احتمالا تنها ملتی هستیم که افسارگسیخته به همه مظاهر بود و نبودمان حمله‏ور شده‏ایم تا هر آنچه را که روی خاک و زیر خاک داریم، به یغما ببریم، بی‏آنکه ذره‏ای بیندیشیم که انسان‏های دیگر که در فردا و فرداهای دیگر خواهند بود، چه باید بکنند؟! از طرفی شاید تنها ملتی هستیم که علایق همه طبقات جامعه‏مان شباهت دیوانه‏کننده‏ای به هم دارد. مثلا همه برندپوشند، حال یکی اصل می‏پوشد و دیگری فیک. یا همه عشق وافری به گذشته دارند و به هر نحوی که شده می‏خواهند تکه‏ای از این گذشته را لب تاقچه‏ای یا روی رفی از خانه خود بگذارند و در خیالات گذشته‏گرای خود سیر کنند. حال کسی یک سکه یک ریالی مربوط به چند دهه پیش را 10هزار تومان از بر خیابان می‏خرد و فرد دیگری به دنبال جام و گلدان‏های چند هزار سال پیش و به اصطلاح زیرخاکی می‏گردد و حاضر است هزینه‏های میلیونی هم بابت‏شان بپردازد. خلاصه هر‌کس با توجه به وسع مالی‏اش در عوالمی سیر می‏کند. همین ویژگی روان‌شناسی مردم ایران موجب شده تا بازار اجناسی تحت عنوان عتیقه و آنتیک همیشه داغ و پررونق باشد.

منوچهری و چهره میگون زیرخاکی‏اش
تهران است و خیابان‏های قدیمی و پررمز و رازش. یكی از این خیابان‏های خاطره‏انگیز، خیابان منوچهری است كه امروزه به بورس كالاهایی چون اشیای آنتیك و عتیقه تبدیل شده است؛ عتیقه‏هایی که دیگر رونق سال‏های گذشته را ندارد و از چشم‏های آبی و موهای بور توریست‏ها در بازار آن خبری نیست. منوچهری روزگاری اجناس و اشیایی از چند هزار سال پیش را در خود جای داده بود؛ سكه‏هایی از دوران ساسانیان و گلدان‏هایی از دوران هخامنشی، اما طی چند سال اخیر که اداره میراث فرهنگی در مورد استخراج و فروش اشیای عتیقه و به اصطلاح زیرخاکی هشدارهای سفت و سختی داده، رونق این بازار هم به ظاهر کم شده است و معامله‏ای اگر می‏شود، در کوچه‏ پس کوچه‏هایی است که آدرس فروشندگان را آرام زیر گوش خریداران نجوا می‏کنند.

عتیقه نه، آنتیک
هر‌چند كاسبان بازار منوچهری این روزها منكر وجود چنین اجناسی در فروشگاه‏های خود هستند و خود را آنتیك‏فروش می‏دانند و نه عتیقه‏فروش، اما به سختی می‏توان باور کرد که راه درآمد این افراد تنها از فروش چند کتاب قدیمی و یکی دو گلدان شکسته از عهد ناصری باشد. كاسب جوانی كه خیلی هم راغب به دادن اطلاعات نیست در‌این‌باره می‏گوید: جنس عتیقه با آنتیك فرق دارد. جنس عتیقه یعنی جنسی كه بیش از 100 سال قدمت دارد، اما جنس آنتیك یعنی مثلا تنها 50عدد از آن تولید شده باشد. فروشنده جوان دیگری در این راسته كه ساعت‏های كلاسیك با برندهایی از كشورهای فرانسه، آلمان، روسیه، ژاپن و غیره به مشتریان عرضه می‏کند، معتقد است كه مردم علاقه زیادی به اجناس قدیمی دارند. اجناسی كه دیگر یا تولید نمی‏شوند یا تعداد تولید‌شده آنها بسیار كم است. این فروشنده جوان درآمدزایی از این شغل را خوب توصیف می‏كند، اما معتقد است که دیگر رونق گذشته را ندارد.

عتیقه‏ها به جای منوچهری به مرزها می‏روند
فروشنده دستفروشی كه بساط خود را نزدیك در ورودی پاساژ چهلستون خیابان منوچهری پهن كرده با انتقاد از سازمان میراث فرهنگی می‏گوید: از وقتی بگیر و ببند در حوزه اشیای زیرخاكی زیاد شده‌، رونق این راسته هم از میان رفته است. این فروشنده میانسال معتقد است كه توریست‏ها دیگر به این خیابان نمی‏آیند. زیرا همه اجناس چینی هستند و دیگر خبری از جنس‏های قدیمی نیست. او اضافه می‏كند كه میراث فرهنگی تنها موجب خروج این اجناس از خیابان منوچهری شده است و نه مانع خروج آنها از كشور! زیرا افرادی که قبلا این اجناس را به این خیابان برای فروش می‌آوردند، حال آنها را به خارج از کشور منتقل می‏کنند. فرد دیگری كه در دالان ورودی یكی از پاساژها نشسته است و حاضر هم نیست اطلاعات خاصی بدهد، خود را خبره این بازار معرفی می‏كند و اینكه می‏تواند جنس‏ اصل را از غیراصل تشخیص بدهد. وی اضافه می‏کند که از روی چهره هر کسی می‌تواند تشخیص بدهد که خریدار واقعی است یا شاید مامور! حتی می‏گوید که برای این چهره‏شناسی خود پول هم می‏گیرد. در حالی که با خلال دندانی زیر ناخن‏هایش را مثلا تمیز می‏کند و از علم قیافه‏شناسی‏اش داد سخن سر داده است، تاریکی دم غروب را بهانه می‏کنم و از او دور می‏شوم.

صنایع‌دستی چینی به جای عتیقه‏های ایرانی
به ویترین مغازه‏های بازار عتیقه‏فروشان تهران که نگاه می‏کنی، بیشتر با فروشگاه‏های صنایع‌دستی آن هم نوع چینی‏اش مواجه می‏شوی؛ صنایع‌دستی‌ای كه تنها شكل و شمایل اجناس قدیمی را به خود گرفته‏اند و كمتر جنس قدیمی در بین آنها به چشم می‏خورد. به هر حال قرار نیست بازارها همیشه براساس ارائه کالاهایی بچرخند که نیازهای روزمره را تامین می‌کنند، بلکه نیازهای روحی و حفره‏های روانی در دنیای امروز دلیل مستحکمی برای رونق فروش بعضی از کالاها محسوب می‏شوند.