آرامش بازار روی آب؛ روایت واردات در اقتصاد تورمی

 فرصت امروز: در روزهایی که فشار تورم بر سفره خانوارهای ایرانی به نقطه ای بی سابقه رسیده، خبر افزایش واردات کالاهای اساسی بار دیگر به صدر اخبار اقتصادی بازگشته است. اعلام ورود ده ها هزار تن کالاهای حیاتی در بازه ای کوتاه، این پیام را مخابره می کند که دولت قصد دارد با ابزار واردات، بازار را آرام و از جهش های قیمتی جلوگیری کند. اما پرسش کلیدی این است:

آیا واردات گسترده می تواند تورم را مهار کند، یا صرفاً یک مُسکن کوتاه مدت برای بحرانی عمیق تر است؟

چرا واردات کالاهای اساسی دوباره پررنگ شده است؟

اقتصاد ایران در سال های اخیر با ترکیبی از تورم مزمن، کاهش تولید مؤثر، افت قدرت خرید و نااطمینانی مواجه بوده است. در چنین شرایطی، هر شوک قیمتی در بازار کالاهای اساسی—از نان و روغن گرفته تا گوشت و نهاده های دامی—می تواند تبعات اجتماعی گسترده ای ایجاد کند.

دولت ها در این وضعیت معمولاً به یک ابزار سریع متوسل می شوند: افزایش واردات. واردات، در کوتاه مدت می تواند:

• کمبودهای مقطعی بازار را جبران کند
• انتظارات تورمی را تعدیل کند
• از جهش ناگهانی قیمت ها جلوگیری کند

اما همین ابزار، اگر به سیاست دائمی تبدیل شود، پیامدهایی دارد که کمتر در لحظه دیده می شود.
 
عدد و رقم ها چه می گویند؟

طبق آمارهای رسمی، طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت گذشته حجم قابل توجهی از کالاهای اساسی وارد کشور شده است؛ از جمله:

• غلات و نهاده های دامی
• روغن خام و دانه های روغنی
• گوشت قرمز و اقلام پروتئینی

این حجم واردات، در نگاه اول نشان دهنده فعال شدن مکانیسم تنظیم بازار است. اما نکته مهم اینجاست که سهم واردات کالاهای اساسی در کل سبد ارزی کشور طی سال های اخیر به طور مستمر بالا مانده و در برخی سال ها به ده ها میلیارد دلار رسیده است.

این یعنی واردات دیگر یک اقدام اضطراری نیست؛ بلکه به یکی از ستون های تأمین معیشت تبدیل شده است.
 
واردات چگونه بر تورم اثر می گذارد؟

از نظر تئوریک، واردات کالاهای اساسی می تواند فشار قیمتی را کاهش دهد، زیرا:

• عرضه افزایش می یابد
• کمبود برطرف می شود
• قیمت ها تثبیت یا حتی کاهش می یابند

اما در اقتصاد ایران، این رابطه همیشه ساده و مستقیم نیست. چند عامل مهم، اثر واردات بر تورم را تضعیف می کند:

1. نرخ ارز
   اگر واردات با ارز گران انجام شود، کاهش قیمت نهایی بسیار محدود خواهد بود.
2. هزینه های توزیع و واسطه گری
   حتی کالای وارداتی ارزان، در مسیر توزیع ممکن است با چندین ضریب افزایش قیمت مواجه شود.
3.  انتظارات تورمی
   اگر مردم و فعالان بازار به پایداری واردات اعتماد نداشته باشند، کاهش قیمت ها موقتی خواهد بود.
    

تجربه گذشته چه می گوید؟

در سال های گذشته، هر بار که واردات کالاهای اساسی افزایش یافته، بازار برای مدتی آرام شده، اما این آرامش پایدار نبوده است. به محض کاهش منابع ارزی یا تغییر سیاست ها، قیمت ها دوباره جهش کرده اند.

نمونه بارز آن، تجربه حذف یا کاهش ارز ترجیحی است. در آن مقطع، واردات همچنان ادامه داشت، اما به دلیل تغییر نرخ ارز، قیمت کالاهای اساسی به سرعت افزایش یافت. این تجربه نشان داد که واردات بدون ثبات ارزی، نمی تواند لنگر تورم باشد.
 
اثر واردات بر تولید داخلی

یکی از مهم ترین انتقادات به سیاست واردات گسترده، تأثیر آن بر تولید داخلی است. وقتی کالاهای اساسی با قیمت پایین وارد می شوند:

• تولیدکننده داخلی توان رقابت را از دست می دهد
• سرمایه گذاری در بخش کشاورزی و دامداری کاهش می یابد
• وابستگی کشور به واردات تشدید می شود

در نتیجه، در بلندمدت نه تنها مشکل تورم حل نمی شود، بلکه ریشه های آن عمیق تر می شود؛ زیرا هر شوک ارزی، مستقیماً به بازار معیشت منتقل خواهد شد.
 
چرا دولت ناچار به واردات است؟

با وجود همه این انتقادات، واقعیت این است که دولت در بسیاری از مقاطع گزینه دیگری ندارد. کاهش تولید داخلی، خشکسالی، افزایش هزینه نهاده ها و افت قدرت خرید، فضایی ایجاد کرده که عدم واردات می تواند به کمبود واقعی کالا منجر شود.

در چنین شرایطی، واردات نقش سوپاپ اطمینان اجتماعی را بازی می کند. دولت ها ترجیح می دهند هزینه ارزی بدهند، اما با بحران کمبود و نارضایتی گسترده مواجه نشوند.
 
واردات و بودجه؛ فشار پنهان

واردات کالاهای اساسی فقط یک سیاست تجاری نیست؛ یک تصمیم بودجه ای هم هست. تخصیص ارز برای واردات، به ویژه اگر با نرخ ترجیحی یا نیمایی باشد، فشار مستقیم بر منابع ارزی و بودجه دولت وارد می کند.
این فشار، در نهایت می تواند:

• کسری بودجه را افزایش دهد
• دولت را به استقراض یا خلق پول سوق دهد
• دوباره تورم را تشدید کند

به این ترتیب، واردات که قرار بود تورم را مهار کند، در چرخه ای معیوب، خود به یکی از عوامل تورم تبدیل می شود.
 
مردم چه می بینند؟

برای مصرف کننده نهایی، مسئله ساده است:

آیا قیمت ها پایین می آید یا نه؟

تجربه زیسته مردم نشان می دهد که:

• کاهش قیمت ها معمولاً محدود و کوتاه مدت است
• ثبات قیمتی پایدار ایجاد نمی شود
• فاصله بین درآمد و هزینه همچنان باقی است

به همین دلیل، اخبار واردات گسترده، اگرچه در لحظه امیدوارکننده به نظر می رسد، اما خیلی زود جای خود را به بدبینی می دهد.
 
واردات؛ سیاست ضروری اما ناکافی

واقعیت این است که واردات کالاهای اساسی نه ذاتاً بد است و نه راه حل نهایی. این سیاست:

• در کوتاه مدت ضروری است
• در بلندمدت ناکافی و حتی خطرناک است

مهار تورم نیازمند مجموعه ای از سیاست هاست: ثبات ارزی، حمایت هدفمند از تولید، اصلاح نظام توزیع، و کاهش انتظارات تورمی. واردات فقط یکی از ابزارهاست، نه ستون اصلی سیاست ضدتورمی.
 
جمع بندی؛ آرامش موقت، چالش پایدار

افزایش واردات کالاهای اساسی می تواند بازار را برای مدتی آرام کند و از شوک های شدید جلوگیری کند، اما اگر به عنوان راه حل دائمی دیده شود، اقتصاد را در مسیر وابستگی و شکنندگی بیشتر قرار می دهد.

تورم ایران، مسئله ای ساختاری است و با ورود چند کشتی کالا حل نمی شود. واردات، اگر در کنار اصلاحات عمیق اقتصادی قرار نگیرد، تنها زمان می خرد؛ زمانی که اگر درست استفاده نشود، بحران بعدی را بزرگ تر خواهد کرد.