«واردات بی‌رویه» بلای جان «فولاد»

فولادمبارکه اصفهان به‌عنوان بزرگ‌ترین فولادساز خاورمیانه از ابتدای راه‌اندازی تاکنون توانسته بخش عمده نیاز صنایع اصلی و محوری کشور را پاسخ دهد. با این حال، این تولیدکننده فولاد همچنان از برخی چالش‌ها رنج می‌برد. «واردات بی‌رویه» یکی از چالش‌هایی است که نه تنها فولادمبارکه را تهدید می‌کند، بلکه اقتصاد کشور نیز از این هجمه در امان نخواهد بود.

به گزارش روابط عمومی فولاد مبارکه، محمود اکبری، معاون فروش و بازاریابی شرکت فولاد مبارکه اصفهان در این خصوص و با اشاره به جایگاه شرکت فولادمبارکه در میان دیگر صنایع اظهار داشت: فولاد مبارکه به‌عنوان بزرگ‌ترین فولادساز خاورمیانه و شمال آفریقا دارای سهم 50درصدی از تولید فولاد کشور است.

این شرکت از ابتدای بهره‌برداری تاکنون با تولید و عرضه بیش از 85میلیون تن انواع محصولات فولادی تخت، موتور محرک صنایع پایین دستی و استراتژیک کشور بوده و همواره رویکرد حمایتی از تولید داخل را به‌عنوان رسالت اصلی سرلوحه کار خود قرار داده و در حال حاضر حدود 900 تولید‌کننده بزرگ و متوسط و نزدیک به 3000 مصرف‌کننده کوچک، محصولات فولاد مبارکه را مصرف می‌کنند. این شرکت با سهم حدود 5درصدی از تولید ناخالص داخلی بخش صنعت، نقش موثر و غیرقابل انکاری در شکل‌گیری و رونق صنایع پایین دستی ایفا کرده و برای بیش از 350هزار نفر اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در کشور ایجاد کرده است، پس رشد و بالندگی این ثمره عظیم انقلاب اسلامی، تداوم بخش حیات و سرزندگی سایر صنایع خواهد بود.

اکبری، شرایط گذشته، حال و آینده فولاد مبارکه را تشریح کرد و افزود: طی سال‌های اخیر روند کاهش مصرف در بازار داخل به سبب رکود در بخش‌های محرک مصرف فولاد کشور به طور مستمر ادامه داشته است، به‌طوری‌که مصرف محصولات فولادی تخت از 11.5میلیون تن در سال 89 به حدود 8.5میلیون تن تقلیل یافت.

علاوه براین، روند افزایشی واردات محصولات فولادی تخت به کشور، به سبب نبود پوشش تعرفه‌ای مناسب، طی این مدت ادامه‌دار بوده و واردات در سال 94 که عمدتا در محدوده تولیدات داخلی بوده حدود 83درصد بالاتر از دو سال قبل آن و 32درصد بیشتر از سال 93 رشد را نشان می‌دهد به طوری که ورود انواع محصولات فولادی تخت به کشور، از مرز 3‌میلیون و 700هزارتن گذشت. این عوامل سبب شد تا اغلب تولیدکنندگان فولاد بالاجبار، بسیار پایین‌تر از ظرفیت خود فعالیت کنند، تا جایی که در سال 94، ظرفیت بهره‌برداری شده شرکت‌های تولیدکننده محصولات فولادی تخت کشور، به حدود 53درصد رسید و فولاد مبارکه نیز برای نخستین بار کمتر از ظرفیت خود فعالیت کرد. 

این واقعیت تلخ در حالی رخ داده که توسعه صنعت فولاد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صنایع دارای مزیت نسبی در کشور که در سند چشم‌انداز 1404 تا 55میلیون تن تولید (بیش از 5/2 برابر ظرفیت فعلی) هدف‌گذاری شده و فولاد مبارکه نیز با سهم 45درصدی نقش عمده‌ای در آن ایفا می‌کند را با چالش جدی مواجه کرده است. با توجه به شرایط فعلی و سرمایه بر بودن این صنعت، در صورت عدم حمایت‌های لازم از سوی دولت، دستیابی به آن بسیار دشوار خواهد بود.

معاون فروش و بازاریابی شرکت فولادمبارکه واردات محصولات فولادی را مهم‌ترین چالش خواند و تصریح کرد: تولیدکنندگان جهانی فولاد هرچند در سال گذشته باکاهش شدید قیمت فروش محصولات روبه‌رو شدند اما با توجه به کاهش چشمگیر قیمت مواد اولیه و انرژی در جهان، تولیدکنندگان جهانی فولاد توانستند با کاهش هزینه خرید مواداولیه و انرژی، بخشی از کاهش درآمد حاصل از کاهش قیمت فروش محصولات و حاشیه سود خود را جبران کنند (کاهش قیمت جهانی سنگ آهن از 168 دلار بر تن به حدود 47 دلار بر تن و نفت از بشکه‌ای بیش از 100 دلار به حدود 40 دلار) اما شرایط برای تولیدکنندگان داخلی کاملا بر عکس بود و علاوه بر کاهش قیمت فروش محصولات، افزایش قیمت مواد اولیه و انرژی را هم تجربه کردند که این امر فشار مضاعفی را متوجه آنها کرد.

بر این اساس دولت محترم با هدف جلوگیری از اعمال خسارت بیشتر بر صنعت استراتژیک فولاد از ابتدای سال 93 اقدام به اصلاح تعرفه‌ها کرد، اما به دلیل تعریف تعرفه‌ها در سه گروه فولادهای ممزوج (کیفی) به میزان 4درصد، ورق فولای با ضخامت کمتر از 3 میلی متر به میزان 10درصد و سایر فولادهای تخت به میزان 15درصد، واردکنندگان با بهره‌گیری از خلأ موجود، نسبت به واردات انواع محصولات فولادی با کد فولادهای ممزوج و تعرفه 4درصد اقدام کردند و عملا اثر تعرفه وضع شده خنثی شد و ضربه مهلکی بر پیکره صنعت فولاد کشور وارد آمد. رشد بی‌سابقه 960 درصدی واردات آن نسبت به سال قبل و به لحاظ مقداری از 203.000 تن سال 93 به حدود 1.960.000 تن در سال 94 گواه این امر است. علاوه بر آن باعث شد حدود 400میلیارد تومان از درآمدهای تعرفه‌ای دولت نیز کاسته شود.

با این حال با پیگیری‌های مستمر و تحلیل کارشناسان مرتبط در وزارتخانه‌های مربوطه، مجددا موضوع اعمال تعرفه‌ها مطرح و با اعمال افزایش موثر تعرفه‌ها از ابتدای سال جاری و مسدود شدن راه‌های دور زدن تعرفه‌ای، امکان افزایش تولید، حفظ و تداوم اشتغال صنایع فولاد مجددا احیا شدند.

وی شیوه قیمت‌گذاری فولاد مبارکه را از طریق بورس کالا خواند و گفت: از سال 1382 تاکنون به دنبال راه‌اندازی بورس کالا در کشور (براساس مصوبه هیات محترم وزیران وقت و مجلس شورای اسلامی) با هدف ایجاد شفافیت در معاملات فولاد، فولاد مبارکه ضمن عرضه محصولات خود از طریق بورس کالا، همواره به‌گونه‌ای عمل کرده تا صرفا مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان نهایی دریافت‌کننده کالای عرضه شده باشند و از واسطه‌گری و سفته‌بازی جلوگیری به عمل آید که این امر همواره به تایید سازمان‌ها و سایر مراجع قانونی رسیده است.

گواه این امر، معامله حدود 36میلیون تن از محصولات فولاد مبارکه از سال1384 تاکنون از طریق بورس کالا و عرضه آن به تولیدکنندگان نهایی است که اطلاعات کامل آن از طریق سایت بورس کالا و فولاد مبارکه قابل دسترس است.

در سنوات گذشته همواره قیمت محصولات فولاد مبارکه در حدود قیمت تمام شده واردات قرار داشته است که مکانیزم تعیین قیمت در بورس نیز موید این مطلب است، لیکن در سال قبل که تولید‌کنندگان چینی به پشتیبانی و پوشش حمایتی 17درصدی دولت این کشور، اقدام به دامپینگ و عرضه گسترده محصولات خود به بازارهای هدف بدون حمایت تعرفه‌ای کردند، امکان رقابت و عرضه محصولات زیر قیمت تمام شده از فولاد مبارکه سلب شد و مشکل وجود تعرفه‌های متفاوت از جمله تعرفه فولاد‌های ممزوج (کیفی)، این نابرابری عرضه را برای تولید‌کنندگان از جمله فولاد مبارکه در مقابل واردکنندگان کالا تشدید کرد به نحوی که اگر مدیریت مناسب اعمال نمی‌شد امکان ایجاد بحران‌های گوناگون دور از ذهن نبود. با این حال قیمت محصولات فولاد مبارکه در سال گذشته به دنبال کاهش تقاضای موثر در بورس کالا، روند نزولی به خود گرفت و حدود 16درصد کاهش یافت. به دنبال افزایش قیمت‌های جهانی در سال جدید، مکانیزم بازار از طریق رشد نسبی تقاضا در داخل باعث اندکی افزایش در قیمت‌ها شد با این حال با توجه به اینکه همچنان بازار داخل وارد فاز رونق کامل نشده، قیمت‌های فولاد کماکان 7 تا 10درصد پایین‌تر از قیمت‌های سال 93 است که به این ترتیب ادعای افزایش ناگهانی 65درصدی قیمت ورق داخلی از سوی برخی افراد قویا از واقعیت به دور است.

معاون فروش و بازاریابی شرکت فولادمبارکه، با اشاره به شرایط صادرات محصولات فولاد مبارکه افزود: با توجه به اینکه شرایط حضور در بازارهای صادراتی با بازار داخل متفاوت بوده و رقابت یکی از عوامل موثر و تاثیرگذار است، تفاوت قیمت‌های فروش داخلی و صادراتی در تمامی دنیا امری بدیهی است کما اینکه در کشوری نظیر چین که بزرگ‌ترین صادرکننده فولاد در جهان است محصولات داخلی و صادراتی با اختلاف قیمت عرضه می‌شود و تولیدکنندگان جهان نظیر چین، کره جنوبی و... در سال گذشته بخشی از زیان صادراتی خود را از محل فروش داخلی جبران کرده‌اند.