وضعيت حقوق مالکيت صنعتي در ايران

مبحث حقوق مالکيت صنعتي يکي از زيرشاخه‌هاي حقوق مالکيت معنوي است. مالکيت صنعتي از مسائلي چون اختراع، علائم تجاري، نام‌هاي تجاري، طرح‌هاي صنعتي، نشان‌هاي جغرافيايي، مدل‌هاي مصرفي و... تشکيل شده است. متولي امر مالکيت صنعتي در کشور مرکز مالکيت معنوي، زيرمجموعه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور از سازمان‌هاي تابع قوه قضایيه است. اين مرکز فعاليت خود را از سال 1304بعد از تصويب اولين قانون در زمينه ثبت و حمايت از مالکيت صنعتي در ايران در قالب اداره ثبت علائم تجاري وقت آغاز کرد. بعد از تصويب قانون ثبت علائم تجاري و اختراعات و الحاق جمهوري اسلامي ايران به کنوانسيون پاريس در سال 1337، تشکيلات اداره مربوط به عنوان اداره کل مديريت صنعتي تغيير پيدا کرد و از سال 1386 تحت عنوان اداره کل مديريت صنعتي به کار خود ادامه داد و اخيرا با تصويب چارت جديد سازماني به مرکز مالکيت معنوي به کار خود ادامه مي‌دهد.

ايران در فرآيندهاي ثبت مالکيت‌هاي صنعتي به چندين معاهده نظير معاهدات ونيز، وين، لوکارنو و استراسبورگ درخصوص طبقه‌بندي بين‌المللي اختراعات طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري پيوسته است و فرآيندهاي الحاق بين معاهدات نيز در دست پيگيري است. سحر رحماني، صاحب نظر حوزه مالکيت صنعتي و کارشناس ارشد مرکز مالکيت معنوي سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در نهمين کنفرانس بين‌المللي برند درخصوص وضعيت حقوق مالکيت صنعتي در ايران گفت: حمايت از حقوق مالکيت صنعتي در کشور از سال 1304 با تصويب قانون خدمات صنعتي و تجاري در کشور شروع شد. اکنون نيز يک لايحه قانون جامع حمايت از مالکيت صنعتي که علاوه بر اختراعات، علائم تجاري، طرح‌هاي صنعتي و نشانه‌هاي جغرافيايي در برگيرنده مدل‌هاي مصرفي، اسرار تجاري و جلوگيري از رقابت غير‌منصفانه است، توسط سازمان ثبت اسناد کشور ارائه و تقديم مجلس شوراي اسلامي خواهد شد.

در زمينه بستر بين‌المللي ثبت و حمايت حقوقي از مالکيت‌هاي صنعتي، اقدامات قابل‌توجهي صورت گرفته است. از سال 1380 سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مقدمات اين امر را به وجود آورد و به کنوانسيون سازمان جهاني مالکيت معنوي پيوست و بعد از آن به موافقت‌نامه مادريد به منظور جلوگيري از نصب نشانه‌هاي منبع غير‌واقعي کالا در سال 1382 ملحق شد که اين امر در راستاي حمايت اسامي مبدا و نشانه‌هاي جغرافيايي بود. سال گذشته نيز به معاهده همکاري ثبت اختراعات پي‌سي‌تي ملحق شديم که به اين ترتيب زمينه‌هاي کافي و لازم در زمينه ثبت و حمايت حقوقي از مالکيت‌هاي صنعتي که نقش بسيار موثري در توسعه اقتصادي و صنعتي کشور دارند، فراهم شده است.

خدمات ثبت الکترونيکي که اکنون در مرکز مالکيت معنوي در حال انجام است، تمام فرآيندهاي اجرايي ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري عملا از اوايل سال 1391 به‌صورت الکترونيک از طريق پورتال اختصاصي مرکز به‌صورت آنلاين صورت مي‌گيرد . در پورتال مربوط تمامي اظهار‌نامه‌ها به‌صورت الکترونيکي و در دسترس تمامي افراد است.علاوه بر خدمات ثبت الکترونيک بانک‌اطلاعاتي مربوط به اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري ثبت شده نيز در پورتال مرکز مالکيت معنوي براي دسترسي افراد علاقه‌مند و افرادي که مي‌خواهند علائم خود را به ثبت برسانند، وجود ‌دارد.

اقدامات بسيار خوبي در زمينه بستر بين‌المللي ثبت‌شده و حمايت حقوقي از مالکيت‌هاي صنعتي صورت گرفته، اما اين اقدامات به تنهايي نمي‌تواند يک نظام جامع و هدفمند را در زمينه مالکيت‌هاي معنويي پديد آورد، زيرا بخش توليد علم و تجاري سازي که مرحله بعدي ثبت حقوقي است، نيازمند همکاري تمامي دستگاه‌ها و نهادهايي است که در اين حوزه‌ها فعاليت ‌دارند.