يارانه زير تيغ غربال

فرصت امروز: در روزهايی که فشار هزينه های زندگی هر خبر رفاهی را به تيتر يک تبديل می کند، بسته تازه سياست های حمايتی دولت يک پيام روشن دارد: «حمايت هدفمندتر، اما سختگيرانه تر». از يک طرف، کالابرگ الکترونيکی در حال گسترده شدن است؛ هم در اقلام و هم در روش دسترسی. از طرف ديگر، حذف يارانه نقدی برای بخشی از خانوارها با معيارهای تازه جدی تر شده است. مجموعه اين خبرها نشان می دهد دولت به جای افزايش يکباره پرداخت های عمومی، سراغ بازچينی منابع و هدايت آنها به سمت گروه های مشخص رفته است.

کالابرگ بزرگ تر شد: پوشک هم آمد، روش خريد هم عوض شد

خبر اضافه شدن پوشک به فهرست کالاهای کالابرگی، برای خانواده های دارای کودک يک سيگنال مهم است: دولت می خواهد بخشی از فشار هزينه های ضروری را نه با پول نقد، بلکه با اعتبار قابل مصرف برای اقلام مشخص پوشش دهد. اين تغيير در ظاهر کوچک است، اما در عمل می تواند سهم قابل توجهی از هزينه ماهانه خانواده های کم درآمد را هدف بگيرد؛ مخصوصا وقتی کالاهای مصرفی کودک به دليل تکرار خريد، سريع تر از بقيه اقلام روی بودجه خانواده اثر می گذارد.

در کنار «اقلام»، خبرهای مربوط به «روش دوم» کالابرگ هم اهميت دارد. تغيير مسير خريد به سمت سفارش اينترنتی و تحويل درب منزل، اگر درست اجرا شود، هم هزينه رفت و آمد را کم می کند و هم شفافيت را بالا می برد. اما نقطه حساس اينجاست که هر اختلال در سامانه يا تفاوت دسترسی ديجيتال، می تواند بخشی از جامعه هدف را از چرخه استفاده موثر خارج کند. بنابراين، ميزان موفقيت اين تغيير بيش از هر چيز به اجرا و پشتيبانی ميدانی وابسته است، نه به اعلام خبر.

حمايت از کودک و مادر: از اعتبار تغذيه ای تا بسته های ويژه نوزاد

 خبرهای مکمل نشان می دهد سياست رفاهی در حال رفتن به سمت حمايت نقطه زن است؛ جايی که اثر اجتماعی بيشتر و توجيه افکار عمومی قوی تر دارد. اعتبارهای ويژه برای کودکان و برنامه های مرتبط با نوزادان، عملا تلاش می کند بخشی از امنيت غذايی و بهداشتی را تضمين کند؛ آن هم در دوره ای که تورم، اولين ضربه را به سبد ضروریات خانوار می زند. اين نوع طراحی، اگر منابعش پايدار باشد، می تواند از «فرسايش رفاه» جلوگيری کند، اما اگر مقطعی و غيرقابل پيش بينی باشد، فقط انتظارات را بالا می برد و نارضايی را تشديد می کند.

اما روی ديگر سکه: حذف يارانه پردرآمدها با معيارهای سخت تر

همزمان با توسعه کالابرگ، حذف يارانه نقدی برای بخشی از جامعه دوباره در صدر خبرهاست. دولت می گويد معيارهای تازه برای تشخيص پردرآمدها به کار گرفته می شود و حتی درباره سقف های درآمدی و دارايی حرف زده شده است. اينجا دقيقا نقطه تعيين کننده سياست است: اگر خطای شناسايی بالا باشد يا داده ها به روز و يکپارچه نباشد، حذف های اشتباه می تواند فشار را به طبقه ای وارد کند که نه واقعا پردرآمد است و نه مشمول حمايت کافی. نتيجه اين خطا، بی اعتمادی و هجوم به مسيرهای اعتراض و پيگيری خواهد بود.

از زاويه بودجه ای، فلسفه اين غربالگری روشن است: دولت می خواهد منابع محدود را از پرداخت عمومی به سمت حمايت هدفمند منتقل کند؛ يعنی به جای اينکه همه مبلغی يکسان بگيرند، بخشی حذف شود تا همان منابع روی کالابرگ، کودک و اقلام ضروری متمرکز شود. در ادبيات سياست گذاری، اين يعنی تغيير از «حمايت فراگير» به «حمايت مشروط». اما در واقعيت اجتماعی، اين تغيير فقط وقتی پذيرفته می شود که مردم احساس کنند معيارها عادلانه است و حمايت جديد واقعا به زندگی شان اثر می گذارد.

جمع بندی

در مجموع، امروز ما با يک تصوير دوگانه روبه رو هستيم: از يک طرف، توسعه کالابرگ و اضافه شدن اقلامی مثل پوشک و تسهيل روش استفاده، نشانه پررنگ شدن ابزارهای حمايتی است. از طرف ديگر، سختگيری در حذف يارانه و تاکيد بر معيارهای تازه، نشانه اين است که دولت می خواهد «هزينه رفاه» را از طريق پالايش جامعه هدف مديريت کند. اگر اين دو خط با هم هماهنگ و منصفانه اجرا شود، می تواند به هدفمندی واقعی نزديک شود؛ اما اگر حذف ها جلوتر از حمايت ها حرکت کند، خطر افزايش نارضايی و احساس ناامنی اقتصادی بالا می رود.