چند سالی است که دستگاههای تولید علوفه به روش هیدروپونیک تبلیغ میشود. به گفته کارشناسان دو دهه از مطرح شدن چنین موضوعی میگذرد، اگر چنین روشی توجیه فنی و اقتصادی داشت قطعا تاکنون بهصورت انبوه تحت بهرهبرداری قرار میگرفت تا نگرانیهای دامداران را در تولید علوفه برطرف کند که اینطور نشد. اختلاف نظر درخصوص کارایی چنین ایدهای همچنان در بین دامداران و کارشناسان وجود دارد و هر از گاهی با انتشار مقاله یا خبری به طریقی در محافل مطرح میشود.
سوالات خود را از دکتر حسن فضائلی، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور پرسیدیم. دکتر فضائلی معتقد است که استفاده از علوفه سبز پرورشی به روش هیدروپونیک در تغذیه دام بازده منفی دارد زیرا دانه مصرفی (بذر) به همان صورت به دام خورانده شود فایده بیشتری خواهد داشت. وی بازارگرمی و تبلیغات فراوان فروشندگان این دستگاهها را صرفا منفعتطلبی خودشان تصور میکند و این روش را مناسب حال دام و دامداران نمیداند.
در مقاله منتشر شده از جنابعالی چنین عنوان شده که «تبدیل دانه غلات به حالت سبز شده از طریق هیدروپونیک در بحث تغذیه دام بازده منفی دارد» دلایل علمی شما چیست؟
تبدیل بذر غلات به علوفه در سامانه هیدروپونیک در دوره زمانی کوتاهمدت (7تا10روز) انجام میشود. در این مدت، بخشی از مواد اندوخته شده بذر برای جوانهزنی، ریشهزنی و رشد اولیه گیاه مصرف میشود که در مدت مزبور برای گیاه فرصت جبران وجود نخواهد داشت. یعنی مجموع وزنی مواد مغذی به دست آمده از هر واحد بذر، کمتر از میزان مصرف شده خواهد بود. از هر 100 كیلوگرم بذرخشك مصرفی در یك دوره كشت در این سیستم 512 كیلوگرم سبزینه به دست آمد كه پس از خشك شدن، 78 كیلوگرم محصول از آن باقی ماند كه در واقع با بازده منفی 22 درصدی مواجه شد.
دلیل منفی بودن بازدهی، این است كه بذر، برای فرآیند سبز شدن، مواد ذخیره شده خود را مصرف کرده و مورد سوختوساز قرار میدهد. براساس مكانیزم طبیعی در فرآیند تكامل، در مدت 7 تا 10 روز امكان جبران مواد از دست رفته وجود ندارد. از طرفی رشد قارچهای مسمومیتزا روی دانههای كشت شده یكی از مشكلات این سیستم است كه میتواند سبب آلودگی شیر تولیدی توسط دامهای مصرفكننده علوفه هیدروپونیك شده و در نهایت سبب سقط جنین و ایجاد اختلال در بدن دامها شود. از سویی دیگر كه تبدیل دانه جو بهصورت علوفه سبز در سیستم هیدروپونیك و مصرف آن در تغذیه گوساله پرواری و گاو شیرده در مقایسه با دانه جو بلغور شده، نهتنها مزیتی بر عملكرد تولید دامها نداشته، بلكه هزینه تغذیه را بهمراتب افزایش داده است.
با توجه به معضل کم آبی در کشور آیا روش عملی و بهینه به منظور استفاده از چنین ایدهای برای کاهش مصرف آب وجود دارد؟
تاکنون خیر؛ با توجه به اینکه در سیستم مزبور، اتلاف مواد مغذی اتفاق میافتد و نه افزایش تولید مواد مغذی، بنابراین مصرف آب برای اتلاف مواد مغذی قابل توجیه نیست.
آیا با اصلاح بذور یا استفاده از دانش زیست فناوری (بیوتکنولوژی) نمیتوان از بذری با توان تولیدی بالاتر و مقرون به صرفهتر بهره جست؟
بذرها، بهویژه بذرهای اصلاح شده ارزش بالایی دارند و استفاده بهینه از آنها یعنی اینکه از هر واحد بذر چندین برابر محصول تولید شود. حال اگر بهترین بذر را مصرف کنیم و از هر کیلوگرم آن کمتر از یک کیلوگرم محصول (منهای آب موجود در محصول) به دست آوریم چه توجیهی خواهد داشت!
دلایل متعددی در مقاله منتشر شده از سوی جنابعالی مطرح شده که موافقان و مخالفانی دارد، ارزیابی کلی شما چیست؟
در مسائل تجربی و زیستی، اطلاعات و یافتههای عملی و واقعی ارزش دارند و نظرات تئوری و خیالی تا از نظر سودمندی در عمل به اثبات نرسند قابل دفاع نخواهند بود. موافقان معمولا کسانی هستند که در پی فروش کالاهای خود بوده و در زمینه تغذیه دام و دامپروری اطلاعات کافی ندارند اما کسانی که براساس اصول علمی درخصوص موضوع مزبور کار کردهاند سیستم مزبور را برای تولید علوفه در سطح واحدهای دامپروری قابل توجیه نمیدانند. متاسفانه انتشار اطلاعات نادرست اینترنتی در مورد تولید علوفه هیدروپونیك (كه صرفا جنبه تبلیغاتی دارد) در بعضی از سایتها سبب اشتباه افراد ناآگاه میشود. بسیاری از این اطلاعات نادرست و فاقد اعتبار علمی بوده به منظور فروش دستگاهها و لوازم جنبه تبلیغی داشته و مورد تایید كارشناسان و متخصصان تغذیه دام داخلی و خارجی نیست. متاسفانه بعضی از افراد و شركتها بدون داشتن تخصص لازم، چنین اطلاعات نادرستی را مبنا قرار داده و با این تصور كه با روش هیدروپونیك میتوان به تولید انبوه علوفه مبادرت ورزید، از دستگاههای دولتی درخواست حمایت میکنند، بنابراین موسسه تحقیقات علوم دامی آمادگی دارد و وظیفه خود میداند به منظور جلوگیری از اتلاف منابع و سرمایهها چه در بخشخصوصی و چه در بخش دولتی در این زمینه اطلاعرسانی کند.
بدون شک دانش دامپروری کشورهایی همچون نیوزیلند، آمریکا، استرالیا و... از ما پیشی گرفته است، از نظر مقایسهای نسبت به تجربیات جهانی، دیدگاه خود را در این زمینه بگویید؟
براساس آزمایشهای مختلفی که در نیوزیلند، آمریکا و استرالیا انجام گرفته، مشخص شد که قابلیت انرژیزایی، هزینه هر واحد انرژی و ارزش تغذیهای دانه جو بهمراتب بالاتر از علوفه سبزشده در سیستم هیدروپونیک است. همچنین دو تیم در دو کشور استرالیا و نیوزیلند تولید علوفه به روش هیدروپونیک را مورد بررسی قرار دادهاند و به این جمعبندی رسیدهاند که این روش قابلتوجیه نیست بهجز اینکه سبب اتلاف منابع و بالا بردن هزینهها میشود.
سخن آخر
بیش از 20 سال است که موضوع تولید علوفه به روش هیدروپونیک در کشور مطرح شده و تجربیات در این زمینه سابقه طولانی دارد. اگر این سیستم کارایی قابل توجیهی داشت تاکنون جایگاهی را به خود اختصاص داده بود. در بعضی نقاط کشور نیز در این راستا سرمایهگذاریهایی انجام شد (یک مورد شاخص آن در شهرستان اردستان) که به شکست انجامید. البته اگر قبل از این سرمایهگذاریها با دستگاههای ذیربط و کارشناسان خبره مشورت میشد، اینگونه سرمایهها به هدر نمیرفت.
اگر جستوجوی کوتاهی در فضای مجازی انجام دهید بزرگترین شرکت را که در زمینه فروش این دستگاهها فعالیت دارد، خواهید دید. این سوال به ذهن متبادر شد که از خریداران این دستگاهها بپرسیم تا از عملکرد واقعی چنین دستگاهی آگاه شویم که در کمال تعجب مدیرعامل شرکت اذعان داشت: «از آغاز فعالیت خود تاکنون موفق به فروش اینگونه از ماشینآلات نشدهاند و در وضعیت فعلی صرفا فعالیتهای مشاورهای انجام میدهند.»
برچسب ها:
علوفه هیدروپونیک، خرید دستگاه تولید علوفه هیدروپونیک ، دستگاه تولید علوفه هیدروپونیک، کشت علوفه هیدروپونیک، دستگاه علوفه هیدروپونیک، آموزش تولید علوفه هیدروپونیک