در باب سقوط بازارهای جهانی، بازارها در جست وجوی لنگر

سقوط هم زمان طلا، نقره و بیت کوین در روزهای اخیر، صرفاً یک نوسان قیمتی یا واکنش احساسی بازار نیست؛ بلکه نشانه ای از ورود اقتصاد جهانی به مرحله ای تازه از بی اطمینانی است؛ مرحله ای که در آن، حتی دارایی هایی که زمانی «پناهگاه امن» تلقی می شدند، از موج فروش در امان نمی مانند.

در ادبیات اقتصادی، هم زمانی ریزش دارایی های به ظاهر ناهمگون، معمولاً به معنای فعال شدن یک متغیر مشترک است؛ متغیری که نه در سمت عرضه یک بازار خاص، بلکه در سطح کلان مالی و پولی عمل می کند. آنچه امروز مشاهده می شود، بیش از هر چیز، بازتاب تغییر انتظارات نسبت به سیاست پولی آمریکا و جایگاه دلار در نظام مالی جهانی است.

بازگشت دلار؛ بازتعریف ریسک

طی ماه های گذشته، رشد طلا، نقره و بیت کوین تا حد زیادی بر یک فرض مشترک استوار بود: تضعیف تدریجی دلار، کاهش نرخ های بهره واقعی و افزایش تمایل سرمایه گذاران به دارایی های جایگزین. این فرض، حالا به چالش کشیده شده است.

با تقویت انتظارات نسبت به تداوم سیاست پولی انقباضی در ایالات متحده، دلار بار دیگر به عنوان «لنگر نقدشوندگی» ظاهر شده است. در چنین شرایطی، بازارها ناچار به بازتعریف ریسک می شوند؛ بازتعریفی که نخستین قربانیان آن، دارایی هایی هستند که رشدشان بر پایه اهرم، خوش بینی جمعی و جریان سرمایه کوتاه مدت بنا شده است.

نقش اهرم؛ آنچه سقوط را تشدید کرد

بخش مهمی از آنچه امروز به عنوان «سقوط» دیده می شود، نه ناشی از تغییر بنیادهای اقتصادی، بلکه حاصل فروپاشی موقعیت های اهرمی است. افزایش الزامات مارجین در بازارهای مشتقه فلزات گرانبها و موج لیکوییدیشن در بازار رمزارزها، نشان داد که بخش قابل توجهی از رشد اخیر، بر بدهی و اهرم سوار بوده است.

این واقعیت یک پیام روشن دارد: بازارها بیش از آنچه تصور می شد، به شوک های نقدینگی حساس شده اند. در چنین فضایی، حتی اخبار نه چندان بزرگ می توانند به واکنش های بزرگ قیمتی منجر شوند.

سه سناریو؛ بازار در نقطه تصمیم

بازارهای جهانی اکنون در نقطه ای ایستاده اند که می توان برای آینده آن ها سه سناریوی مشخص ترسیم کرد.

سناریوی نخست، اصلاح عمیق اما موقتی است؛ حالتی که در آن، بازار پس از تخلیه حباب اهرمی و فروکش کردن فشارهای فنی، به تعادل تازه ای می رسد. در این سناریو، طلا همچنان از تقاضای ساختاری، به ویژه از سوی بانک های مرکزی، حمایت می شود و بیت کوین نیز پس از یک دوره نوسان، به مسیر باثبات تری بازمی گردد.

سناریوی دوم، تغییر رژیم بازار است؛ وضعیتی که در آن، دلار قوی و نرخ های بهره بالا برای مدت طولانی تری تثبیت می شوند و جذابیت دارایی های جایگزین کاهش می یابد. در این حالت، بازارها وارد یک فاز نزولی فرسایشی می شوند و بازیگران سفته باز به تدریج میدان را ترک می کنند.

سناریوی سوم، که شاید محتمل ترین باشد، دوره ای از نوسان شدید و بی جهت مشخص است. نه آن قدر خوش بینی وجود دارد که بازارها به سرعت بازگردند و نه آن قدر قطعیت منفی که سقوط آزاد شکل بگیرد. بازار در این حالت، بیش از هر چیز «منتظر داده» می ماند.

این تحولات برای اقتصاد ایران چه پیامی دارد؟

برای اقتصاد ایران، درس این تحولات فراتر از نوسان قیمت طلا یا بیت کوین است. تجربه نشان داده است که بازار داخلی، بیش از آنکه به قیمت های جهانی واکنش مستقیم نشان دهد، به نرخ ارز، انتظارات تورمی و سیاست های داخلی حساس است. از این رو، ریزش جهانی طلا الزاماً به معنای کاهش پایدار قیمت طلا و سکه در داخل نیست؛ همان طور که رشد جهانی آن نیز تضمینی برای ثبات بازار داخلی نبوده است.

اما پیام مهم تر، در سطح رفتار سرمایه گذاران و سیاست گذاران است. هم زمانی سقوط دارایی ها یادآور این واقعیت است که در اقتصاد جهانی امروز، مرز میان «دارایی امن» و «دارایی پرریسک» سیال شده است. در چنین فضایی، اتکا به موج های قیمتی جهانی بدون در نظر گرفتن بنیان های اقتصادی، می تواند هزینه زا باشد.

جمع بندی

آنچه این روزها در بازارهای جهانی می گذرد، بیش از هر چیز نشانه پایان یک دوره خوش بینی بی هزینه است. بازارها دوباره با مفاهیمی چون نرخ بهره، نقدینگی و ریسک واقعی روبه رو شده اند. این مواجهه، الزاماً به معنای آغاز یک بحران جدید نیست، اما بدون تردید به معنای ورود به دوره ای سخت تر، محتاطانه تر و تحلیل محورتر است؛ دوره ای که در آن، تصمیم گیری های ساده و هیجانی، کمترین شانس بقا را خواهند داشت.