هفته سیاه بورس تهران

فرصت امروز: بورس تهران در هفته گذشته یکی از پرنوسان ترین و در عین حال کم سابقه ترین دوره های خود در ماه های اخیر را پشت سر گذاشت. شاخص کل بورس طی چهار روز معاملاتی متوالی با افت های سنگین مواجه شد؛ به طوری که در سه روز از این هفته، کاهش شاخص کل بیش از ۱۰۰ هزار واحد در هر روز ثبت شد و در مجموع، بازار سهام بخش قابل توجهی از رشد ماه های قبل را پس داد. این روند باعث شد شاخص کل در پایان هفته، کانال روانی ۴ میلیون واحد را از دست بدهد و به محدوده ای پایین تر عقب نشینی کند؛ اتفاقی که بار دیگر نگرانی ها درباره آینده کوتاه مدت بازار سرمایه را افزایش داده است.

تصویر عددی از یک هفته پرریزش

در نخستین روز معاملاتی هفته، شاخص کل بورس تهران با افتی بیش از ۱۱۴ هزار واحد مواجه شد و در سطح حدود ۴ میلیون و ۲۲۸ هزار واحد قرار گرفت. این کاهش سنگین، زنگ خطر را برای فعالان بازار به صدا درآورد و نشان داد که بازار وارد فاز اصلاح جدی شده است.

در دومین روز معاملاتی، فشار فروش نه تنها کاهش نیافت، بلکه شدت گرفت. شاخص کل با افتی در حدود ۱۲۱ هزار واحد دیگر، به سطح ۴ میلیون و ۱۱۵ هزار واحد رسید. این افت، یکی از بزرگ ترین ریزش های روزانه بورس در ماه های اخیر به شمار می رود و نشان دهنده خروج گسترده نقدینگی از بازار سهام بود.

روز سوم نیز شرایط چندان تفاوتی نداشت. شاخص کل بار دیگر بیش از ۱۰۰ هزار واحد کاهش یافت و تا حوالی ۴ میلیون واحد عقب نشست. در این روز، بسیاری از نمادهای شاخص ساز و همچنین بخش بزرگی از سهام کوچک تر بازار با صف های فروش سنگین مواجه شدند؛ موضوعی که بیانگر فراگیر شدن فضای منفی در کل بازار بود.

در آخرین روز معاملاتی هفته، اگرچه شدت ریزش ها کمتر شد، اما همچنان شاخص کل نتوانست به مسیر صعودی بازگردد. شاخص با افتی حدود ۳۰ هزار واحد، در نهایت روی عدد تقریبی ۳ میلیون و ۹۸۰ هزار واحد ایستاد و به طور رسمی کانال ۴ میلیون واحد را از دست داد. در مجموع، برآوردها نشان می دهد شاخص کل بورس تهران در هفته گذشته بیش از ۱۰ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که از یک اصلاح معمولی فراتر می رود و به عنوان یک اصلاح سنگین قابل ارزیابی است.

چرا بورس چنین سقوطی را تجربه کرد؟

کارشناسان بازار سرمایه معتقدند ریزش های هفته گذشته حاصل هم زمان چند عامل مهم بوده است؛ عواملی که در کنار یکدیگر، فضای بازار را به شدت منفی کردند.

نخستین عامل، افزایش ریسک های سیاسی و نااطمینانی های کلان اقتصادی است. در روزهای اخیر، فضای خبری کشور با سیگنال هایی همراه بود که سطح ابهام را برای فعالان اقتصادی افزایش داد. بازار سهام که به شدت نسبت به اخبار سیاسی حساس است، در چنین شرایطی معمولاً واکنش منفی نشان می دهد و سرمایه گذاران ترجیح می دهند دارایی های پرریسک مانند سهام را کاهش دهند.

عامل دوم، خروج نقدینگی و تغییر رفتار سرمایه گذاران حقیقی است. آمارهای غیررسمی بازار نشان می دهد در هفته گذشته، جریان خروج پول حقیقی از بازار سهام شدت گرفت. بسیاری از سرمایه گذاران خرد که در ماه های قبل از رشد بازار سود برده بودند، با مشاهده اولین نشانه های اصلاح، تصمیم به شناسایی سود و خروج از بازار گرفتند. این رفتار، به ویژه در نمادهای بزرگ و شاخص ساز، فشار فروش را تشدید کرد و به افت سریع تر شاخص انجامید.

سومین عامل، اشباع رشد در ماه های گذشته بود. بورس تهران پیش از این اصلاح، دوره ای از رشد پرشتاب را تجربه کرده بود. در چنین شرایطی، اصلاح قیمتی تا حدی طبیعی تلقی می شود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند بخشی از ریزش اخیر، ناشی از همین اصلاح تکنیکال و بازگشت بازار از سطوح بیش ازحد خوش بینانه بوده است.

عامل چهارم، فراگیر شدن فضای منفی در کل بازار است. هم زمانی افت شاخص کل و شاخص هم وزن نشان می دهد که فشار فروش محدود به چند نماد بزرگ نبوده و بدنه بازار نیز درگیر شده است. این موضوع بیانگر کاهش اعتماد عمومی سرمایه گذاران به روند کوتاه مدت بازار است؛ شرایطی که معمولاً خروج از آن نیازمند یک محرک قوی خبری یا اقتصادی است.

نقش انتظارات تورمی و بازارهای موازی

برخی کارشناسان، تحولات بازارهای موازی را نیز در تشدید ریزش بورس مؤثر می دانند. در هفته های اخیر، نوسانات شدید در بازار ارز، طلا و حتی بازار خودرو، بخشی از نقدینگی را از بورس خارج کرده و به سمت بازارهای دیگر سوق داده است. هنگامی که سرمایه گذاران احساس کنند بازدهی یا امنیت بیشتری در بازارهای موازی وجود دارد، تمایل آن ها به حضور در بازار سهام کاهش می یابد؛ موضوعی که در هفته گذشته به وضوح قابل مشاهده بود.

از سوی دیگر، انتظارات تورمی نیز نقش دوگانه ای ایفا کرده است. اگرچه تورم در بلندمدت می تواند به نفع بازار سهام باشد، اما در کوتاه مدت، نااطمینانی ناشی از آن باعث افزایش رفتارهای احتیاطی و خروج سرمایه از دارایی های پرریسک می شود.

دیدگاه کارشناسان: اصلاح یا تغییر روند؟

در میان تحلیلگران بازار سرمایه، دو دیدگاه اصلی درباره آینده بورس تهران شکل گرفته است.

گروه اول معتقدند آنچه در هفته گذشته رخ داده، یک اصلاح سنگین اما موقتی است. از نگاه این گروه، بازار پس از رشدهای سریع ماه های گذشته نیاز به اصلاح داشت و اکنون به سطوح جذاب تری از نظر ارزندگی رسیده است. این کارشناسان می گویند اگر فضای سیاسی و اقتصادی با شوک منفی جدیدی مواجه نشود و نشانه هایی از بازگشت نقدینگی به بازار دیده شود، بورس می تواند در هفته های آینده وارد فاز تثبیت و حتی بازگشت ملایم شود.

در مقابل، گروه دوم هشدار می دهند که در صورت تداوم ابهامات کلان و نبود محرک های قوی حمایتی، اصلاح بازار ممکن است ادامه دار باشد. از نگاه این دسته، از دست رفتن کانال ۴ میلیون واحد یک سیگنال منفی روانی مهم است و اگر بازار نتواند به سرعت به بالای این سطح بازگردد، احتمال نوسانات منفی بیشتر وجود خواهد داشت.

چشم انداز کوتاه مدت بورس تهران

با توجه به شرایط فعلی، به نظر می رسد بورس تهران در کوتاه مدت وارد فاز نوسانی و پرریسک شده است. مسیر آینده بازار تا حد زیادی به چند عامل کلیدی بستگی دارد:

نخست، وضعیت اخبار و تحولات سیاسی؛ دوم، رفتار نقدینگی و بازگشت یا عدم بازگشت پول حقیقی به بازار؛ و سوم، عملکرد بازارهای موازی که می توانند رقیب یا مکمل بورس باشند.

اگر این عوامل در مجموع به سمت کاهش نااطمینانی حرکت کنند، بازار سهام می تواند پس از یک دوره تثبیت، آرام آرام به تعادل برسد. در غیر این صورت، احتمال تداوم اصلاح و حتی ثبت کف های پایین تر در کوتاه مدت منتفی نیست.

جمع بندی

بورس تهران در هفته گذشته یکی از سخت ترین دوره های خود را تجربه کرد. افت های پیاپی و بعضاً بیش از ۱۰۰ هزار واحدی شاخص کل، از دست رفتن کانال ۴ میلیون واحد و کاهش بیش از ۱۰ درصدی شاخص در یک هفته، همگی نشان دهنده شدت اصلاح بازار است. ترکیبی از ریسک های سیاسی، خروج نقدینگی، اشباع رشد قبلی و فضای منفی فراگیر، بازار سهام را به این نقطه رسانده است.

اکنون بورس در نقطه ای حساس قرار دارد؛ نقطه ای که می تواند آغاز یک دوره تثبیت و بازگشت تدریجی باشد یا در صورت تداوم ابهام ها، به ادامه اصلاح منجر شود. آنچه مسلم است، هفته های پیش رو برای بازار سرمایه تهران تعیین کننده خواهد بود.