حذف صفرها؛ درمان يا آرايش؟

فرصت امروز: بحث حذف چهار صفر از پول ملی دوباره به صدر خبرها برگشته است. اين خبر از جنس تصميماتی است که هم اقتصادی است، هم روانی، هم سياسی. مردم در زندگی روزمره با اعداد بزرگ سروکار دارند؛ از قيمت کالا تا اجاره و حقوق. حذف صفرها وعده می دهد اين اعداد کوچک تر و حساب و کتاب ساده تر شود. اما سوال اصلی اين است: آيا اين اقدام واقعا به بهبود اقتصاد کمک می کند يا فقط صورت مسئله را زيباتر می نويسد؟

حذف صفر از نظر علمی يعنی چه

در اقتصاد پولی، حذف صفر يک “بازمقياس سازی” است: واحدها عوض می شوند اما ارزش واقعی اگر تورم مهار نشود، تغيير پايدار نمی کند. يعنی اگر امروز يک کالا ۱۰۰۰۰۰۰ ريال است، بعد از حذف چهار صفر می شود ۱۰۰ ريال؛ اما اگر تورم ادامه داشته باشد، همين عدد جديد هم دوباره بزرگ می شود. پس اثر واقعی حذف صفر، مشروط به سياست های مکمل است: کنترل تورم، انضباط مالی، و ثبات انتظارات.

ريال يا تومان؟ اختلاف بر سر نام، اختلاف بر سر اعتماد

در خبرها گاهی صحبت از بازگشت “تومان” به عنوان واحد اصلی می شود و گاهی از حفظ “ريال”. برای مردم، نام شايد درجه دو باشد؛ مهم اين است که اجرا چگونه انجام می شود: دوره گذار چقدر است، اسکناس و سامانه ها چطور تغيير می کنند، حسابداری شرکت ها چه می شود، و مهم تر از همه، آيا اين تغيير بهانه ای برای گرد کردن قيمت ها و گران فروشی می شود يا نه. در تجربه کشورها، همواره ريسک “گرد کردن رو به بالا” در دوره گذار وجود دارد.

پيش شرط های موفقيت: تجربه جهان چه می گويد

نمونه موفق معمولا زمانی رخ می دهد که حذف صفر در انتهای يک برنامه تثبيت اقتصادی انجام شود، نه در ميانه تورم بالا. به زبان ساده: اول تورم را مهار می کنند، بعد برای نظم دادن به پول و ساده شدن مبادلات، صفرها را حذف می کنند. اگر برعکس عمل شود، حذف صفر فقط چند ماه اثر روانی دارد و بعد اقتصاد دوباره به همان آشفتگی عددی برمی گردد.

مزيت های واقعی اگر درست اجرا شود

اگر پيش شرط ها فراهم باشد، حذف صفر چند فايده ملموس دارد: کاهش هزينه چاپ و امحای اسکناس های حجيم، ساده شدن صورت های مالی و حسابداری، کاهش خطا در ثبت ارقام، و بهبود تصوير ظاهری پول ملی در مبادلات و گزارش ها. همچنين برای پرداخت های خرد و سامانه های فروشگاهی هم يک نظم جديد ايجاد می کند، به شرطی که زيرساخت بانکی و نرم افزارهای حسابداری از قبل آماده شوند.

ريسك های واقعی: از هزينه اجرا تا شوک اعتماد

اما ريسک ها هم کم نيست. اجرای اين طرح هزينه سنگين دارد: تغيير نرم افزارها، آموزش، تغيير برچسب قيمت ها، چاپ اسکناس و سکه جديد، و مديريت دوره ای که هر دو واحد همزمان در گردش اند. در کنار آن، اگر تورم مهار نشده باشد، مردم اين اقدام را “ترفند” می بينند و اعتماد آسيب می بيند. در اقتصاد، اعتماد سرمايه است؛ اگر از دست برود، هزينه اش از هزينه چاپ اسکناس بيشتر است.

اثر بر تورم: نه معجزه، نه بی اثر

حذف صفر به خودی خود تورم زا نيست، اما می تواند از کانال رفتاری روی تورم اثر بگذارد: اگر فروشنده ها قيمت ها را گرد کنند، اگر مردم تصور کنند پول “بی ارزش تر” شده و برای خريد عجله کنند، يا اگر بازار در دوره گذار آشفته شود. در مقابل، اگر اجرا بسيار شفاف و همراه با کنترل تورم باشد، اثرش بر تورم ناچيز و کوتاه مدت می شود.

جمع بندی: سوالی که بايد از مسئولان پرسيد

سوال اصلی اين نيست که “صفرها حذف شود يا نه”. سوال اين است: آيا همزمان بسته مهار تورم، انضباط بودجه، و اصلاح نظام بانکی پيش می رود؟ اگر پاسخ روشن و قابل سنجش نباشد، حذف صفر بيشتر شبيه آرايش است تا درمان.