صعود قابل توجه ایران در سفر و گردشگری 2017

مجمع جهانی اقتصاد (WEF) هر دو سال یك بار گزارشی را با موضوع رقابت پذیری صنعت گردشگری و سفر منتشر می كند كـه در آن كشورهای جهان را از منظر شاخص های متعددی در این زمینه، ارزیابی و رتبه بندی می كند. شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری بر اساس چهار مولفه اصلی شامل توانمندسازی محیط، سیاست های گردشگری، زیرساخت ها و منابع طبیعی و فرهنگی اندازه گیری می شود كه هر یك از آنها تحت مشخصه های جزئی تر نیز طبقه بنـدی می شوند و در مجمـوع شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری 14معیار را دربر می گیرد.

بر اساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد در سال 2017، كشور اسپانیا برای دومین بار، رتبه اول را در شـاخص رقابـت پـذیری سـفر و گردشگری به خود اختصاص داده است. پس از آن كشورهای فرانسه، آلمان، ژاپن (با جهش پنج پلـه ای)، انگلسـتان، ایـالات متحـده آمریكا (با تنزل دو پله ای)، استرالیا، ایتالیا، كانادا (با جهش یك پله ای) و هلند (با تنزل چهار پله ای)، به ترتیب رتبـه های دوم تـا دهـم شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری را به خود اختصاص داده اند.

ایران در سال 2011 رتبه 114 از بین 139 كشور، در سال 2013، با 16 پله صعود، رتبه 98 از بین 140 كشور، در سـال 2015 رتبـه 97 از بین 141 كشور و در نهایت در سال 2017 با 4 پله صعود، رتبه 93 از بین 136 كشور جهان را به خود اختصـاص داده اسـت.

امتیاز ایران در شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری 2017، معادل 4.3 اسـت كـه ایـن امتیـاز در سـال 2015، 3.3 بـوده اسـت. همچنین رتبه ایران از جایگاه نهم در بین كشورهای خاورمیانه در سال 2015 به جایگاه هشتم در سال 2017 در ایـن گـروه صـعود كرده است. طبق گزارش سال 2017 مجمع جهانی اقتصاد، با ورود 2.5 میلیون گردشگر بین المللی به ایران و حدود 5.3 میلیارد دلار هزینه های پرداخت شده توسط آنها، متوسط دریافتی های ایران به ازای ورود هر گردشگر، 1.665 دلار بوده است.

به طور كلی، صنعت سـفر و گردشگری با ارزش افزوده حدود 1.10 میلیارد دلاری، سهم 5.2 درصدی از كل تولید ناخالص داخلـی ایـران را تشـكیل داده و بـا 476 هزار شغل، سهم 9.1 درصدی از كل اشتغال كشور را به خود اختصاص داده است.

بررسی دقیق تر تغییرات رتبه ایران در بین زیرشاخص های اصلی، دید بهتری نسبت به بهبود چهار پله ای رتبه ایـران در سـال 2017 نسبت به سال 2015 ارائه می دهد. گزارش رقابت پذیری سفر و گردشگری نشان می دهد كه ایـران در شـاخص قیمـت رقـابتی در سـال 2017 هماننـد سـال 2015 همچنان رتبه اول را كسب كرده است.

در سایر شاخص ها، به جز شاخص بهداشت و سلامت كه در هر دو گزارش اخیـر، رتبـه 93 را كسب كرده، در سه شاخص منابع فرهنگی، پایداری محیطی و منابع طبیعی، جایگاه ایران تنزل یافته و در سایر شاخص ها از جملـه زیرساخت های زمینی و هوایی، زیرساخت های حمل و نقل هوایی، منابع انسانی و بازار كـار، بـاز بـودن بین المللـی، زیرساخت خدمات گردشگری، محیط كسب وكار، اولویت بخشی سفر و گردشگری، آمـاده سازی فنـاوری اطلاعـات و ارتباطـات و ایمنـی و امنیت، رتبه ایران بهبود یافته است.

بدترین رتبه ایران در بین مولفه های شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری در سال 2017 مربوط به پایداری محیطـی و پـس از آن اولویت بخشی سفر و گردشگری و زیرساخت خدمات گردشگری بوده است. همچنین بهترین رتبه ایران پس از رقابـت پـذیری قیمت ها مربوط به منابع فرهنگی و زیرساخت های زمینی و هوایی است.

بررسی جزئی تر مولفه های شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری نشان می دهد از بین چهار مولفه توانمندسـازی محـیط، سیاسـت های سفر و گردشگری، زیرساخت ها و منابع طبیعی و فرهنگی، ایران به طور متوسط در مولفه فعال سازی محیط زیست امتیاز بهتری نسبت به سه مولفه دیگر كسب كرده است.

بالاترین امتیاز ایران مربوط به زیرمولفه های رقابت پذیری قیمت ها و امنیـت و ایمنـی به ترتیب با امتیاز 7.6 و2.5 بوده و كمترین امتیاز مربوط به زیرساخت های حمل و نقل هوایی با امتیـاز 2.2 و منـابع طبیعـی و بـاز بودن بین المللی هردو با امتیاز 4.2 بوده است.

جایگاه ایران در بین كشورهای خاورمیانه

گزارش رقابت پذیری صنعت سفر و گردشگری مجمع جهانی اقتصاد نشان می دهد رتبه ایـران از جایگـاه نهـم در بـین كشـورهای خاورمیانه در سال 2015 به جایگاه هشتم در سال 2017 بهبود یافته است. در سال 2017، كشور امـارات متحـده عربـی در جایگـاه اول شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری و پس از آن قطر و بحرین در جایگـاه دوم و سـوم در سـطح منطقـه خاورمیانـه قـرار گرفته اند.

كشورهای امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی به ترتیب جایگاه شانزدهم، هجدهم و بیست ونهم در جهـان را در سال 2017 از نظرشاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری به خود اختصاص داده اند.

ایران از بین 14 زیر مولفه شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری در سـال 2017، در زمینـه بـاز بـودن بین المللی، رقابت پذیری قیمت ها، منابع طبیعی و منابع فرهنگی و سفر تجاری، امتیاز بـالاتر از متوسـط امتیـاز منطقـه خاورمیانـه داشته و در 10 زیر مولفه دیگر، امتیاز كمتری نسبت به میانگین منطقه خاورمیانه داشته است.

نكته جالب توجـه ایـنكـه بـا وجودی كه ایران در شاخص منابع طبیعی و باز بودن بین المللی پایین ترین امتیازها را در بین سایر مولفه ها داشـته اسـت، امـا در بررسی شاخص ها در سطح منطقه خاورمیانه مشاهده می شود كه ایـران در ایـن دو شـاخص امتیـاز بـالاتری نسـبت بـه میـانگین منطقه دارد.

کار شناس ستاد توسعه فناوری های نرم و هویت ساز معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری