بی تصمیمی؛ پرهزینه ترین سیاست اقتصادی

در ادبیات سیاست گذاری اقتصادی، معمولاً از «تصمیم های درست» و «تصمیم های غلط» سخن گفته می شود؛ اما آنچه کمتر به آن پرداخته می شود، تصمیم نگرفتن است. حال آنکه در بسیاری از اقتصادها، به ویژه اقتصادهایی که با نااطمینانی مزمن روبه رو هستند، بی تصمیمی می تواند پرهزینه تر از تصمیم اشتباه باشد. اقتصاد ایران امروز دقیقاً در چنین نقطه ای ایستاده است: نقطه ای که انتظار سیاسی، به تدریج اعتماد اقتصادی را فرسایش می دهد.

بازارها این روزها نه هیجان دارند و نه ترس. آنچه بر رفتار اقتصادی حاکم شده، نوعی احتیاط سرد است؛ حالتی که در آن همه منتظرند، اما کسی نمی داند منتظر چه زمانی است. این وضعیت، از بیرون ممکن است به عنوان «آرامش بازار» تعبیر شود، اما در واقع نشانه ای از ایستایی تصمیم هاست؛ ایستایی ای که موتور اقتصاد را خاموش می کند.

اقتصاد بدون تصمیم، اقتصادی بدون سیگنال است. سیگنال ها همان نشانه هایی هستند که به فعالان اقتصادی می گویند مسیر آینده چیست، قواعد بازی چگونه خواهد بود و ریسک ها تا چه حد قابل محاسبه اند. وقتی این سیگنال ها مخدوش یا معلق می شوند، عقلانی ترین واکنش بازار «صبر» است. اما صبری که فراگیر شود، به رکود تبدیل می شود.

یکی از خطاهای رایج در تحلیل بازار این است که تصور می شود فعالان اقتصادی از خبر بد می ترسند. تجربه اما چیز دیگری می گوید. بازارها بارها نشان داده اند که با تصمیم های سخت، حتی تصمیم های پرهزینه، کنار می آیند؛ به شرط آنکه این تصمیم ها شفاف، قطعی و قابل پیش بینی باشند. آنچه بازار را فلج می کند، نه تصمیم سخت، بلکه تعلیق تصمیم است.

در شرایط انتظار سیاسی، سرمایه گذار با یک معادله نامتوازن مواجه می شود. او نمی داند سیاست ارزی به کدام سمت می رود، قواعد تجارت خارجی چگونه تغییر می کند یا جهت گیری کلی اقتصاد چیست. نتیجه چنین وضعیتی، عقب نشینی سرمایه از فعالیت مولد است. منابع مالی یا در حالت نقد باقی می مانند یا به دارایی هایی منتقل می شوند که کمترین نیاز به پیش بینی آینده دارند. این یعنی کاهش سرمایه گذاری، حتی اگر در آمارهای کوتاه مدت به وضوح دیده نشود.

تولید نیز از این وضعیت آسیب می بیند. تولیدکننده ای که نسبت به آینده سیاست ها مطمئن نیست، خرید مواد اولیه را به تعویق می اندازد، برنامه توسعه را متوقف می کند و به حداقل بقا بسنده می کند. این رفتار، از منظر فردی منطقی است، اما در سطح کلان، به کندشدن رشد اقتصادی منجر می شود.

نکته مهم آن است که هزینه انتظار سیاسی، تدریجی و نامرئی است. برخلاف شوک های قیمتی که فوراً در بازار دیده می شوند، فرسایش اعتماد اقتصادی آرام و خزنده اتفاق می افتد. اما بازسازی این اعتماد، به مراتب دشوارتر از حفظ آن است. اقتصادی که فعالانش به آینده بی اعتماد شوند، حتی با تزریق منابع هم به سرعت احیا نمی شود.

در چنین شرایطی، سیاست گذار ممکن است از کاهش نوسانات ظاهری بازار احساس رضایت کند. اما این رضایت، گمراه کننده است. بازاری که معامله نمی کند، بازاری سالم نیست. ثبات واقعی از دل تصمیم گیری شفاف و به موقع بیرون می آید، نه از تعلیق و انتظار.

اقتصاد ایران بیش از هر چیز به قطعیت سیاستی نیاز دارد. قطعیت به این معنا نیست که همه تصمیم ها بی هزینه یا محبوب باشند؛ بلکه به این معناست که فعالان اقتصادی بدانند مسیر کلی چیست و قواعد تغییرات ناگهانی نخواهد داشت. حتی تصمیم های دشوار، اگر به موقع و روشن اعلام شوند، می توانند اعتماد را حفظ کنند.

بی تصمیمی، شاید در کوتاه مدت هزینه سیاسی کمتری داشته باشد، اما در بلندمدت، هزینه اقتصادی بالاتری تحمیل می کند. هر روز انتظار، بخشی از اعتماد را فرسایش می دهد؛ اعتمادی که پایه سرمایه گذاری، تولید و رشد است.

در نهایت، باید پذیرفت که اقتصاد با انتظار اداره نمی شود. بازارها برای حرکت، به علامت نیاز دارند. علامتی که فقط از مسیر تصمیم گیری شفاف و مسئولانه صادر می شود. اگر قرار است هزینه ای پرداخت شود، بهتر است هزینه تصمیم باشد، نه هزینه فرسایش تدریجی اعتماد.

شورای سردبیری