بازار طلا امروز عددهایی ثبت کرد که تا همین چند سال پیش بیشتر شبیه ارقام فرضی بود. براساس قیمتهای منتشرشده عصر دوشنبه، هر گرم طلای ۱۸ عیار به حدود ۲۴ میلیون و ۳۸۷ هزار تومان رسید و سکه طرح جدید در محدوده ۲۴۵ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت خورد. اونس جهانی طلا نیز ۴۱۵۷ دلار گزارش شده است.
اما برای یک رسانه مدیریتی مهمترین سؤال این نیست که فردا طلا چند تومان میشود. سؤال مهمتر آن است که وقتی خانوارها و بنگاهها با چنین قیمتهایی مواجه میشوند، رفتار اقتصادی آنها چگونه تغییر میکند؟
رشد قیمت داراییهایی مانند طلا علاوه بر آثار مستقیم بر پسانداز مردم، یک پیام روانی و اقتصادی قوی به بازار مخابره میکند. هرچه تقاضا برای داراییهای محافظ ارزش بیشتر شود، انگیزه نگهداری پول نقد و تعهد به سرمایهگذاریهای بلندمدت میتواند کاهش یابد.
برای یک مدیر بنگاه، این تغییر رفتار ممکن است از خود قیمت طلا مهمتر باشد.
پولی که از گردش خارج میشود
در اقتصاد عادی، خانوار بخشی از درآمد خود را مصرف و بخشی را پسانداز میکند. پسانداز نیز از طریق بانک، صندوق، بورس یا سایر ابزارها میتواند دوباره وارد چرخه تأمین مالی اقتصاد شود.
اما در فضای نااطمینانی، هدف پسانداز تغییر میکند.
پول دیگر الزاماً برای کسب بازده بالاتر سرمایهگذاری نمیشود؛ بخشی از آن برای حفظ قدرت خرید به داراییهایی مانند طلا، ارز یا سایر داراییهای فیزیکی منتقل میشود.
این تغییر برای کسبوکارها دو پیام دارد.
نخست اینکه بخش بیشتری از درآمد خانوار ممکن است به جای خرید کالا و خدمات صرف خرید دارایی شود. این موضوع بهویژه بر بازار کالاهای بادوام و خریدهای قابل تعویق اثر میگذارد.
دوم اینکه تأمین مالی بنگاه دشوارتر میشود. وقتی بازده مورد انتظار مردم از نگهداری داراییهای محافظ بالا میرود، متقاعدکردن سرمایهگذار برای ورود به پروژهای که بازگشت آن چند سال زمان میبرد دشوارتر خواهد شد.
مسئله مدیر؛ قیمتگذاری در اقتصادی با لنگر متحرک
جهش قیمت طلا همچنین یک مشکل مهم برای مدیران فروش ایجاد میکند: افق اعتبار قیمت کوتاه میشود.
در شرایط باثبات ممکن است یک تولیدکننده بتواند قیمت فروش سهماهه یا حتی ششماهه بدهد. اما هنگامی که قیمت داراییهای مرجع با سرعت تغییر میکند، تأمینکنندگان مواد اولیه نیز دوره اعتبار قیمت خود را کوتاه میکنند.
در نتیجه یک زنجیره شکل میگیرد:
افزایش نااطمینانی → کاهش مدت اعتبار قیمت → افزایش نیاز به سرمایه در گردش → افزایش قیمت تمامشده → فشار بیشتر بر قیمت فروش.
حتی شرکتی که هیچ ارتباط مستقیمی با طلا ندارد از این فرآیند متأثر میشود.
یک تولیدکننده مبلمان، شرکت ساختمانی، واردکننده تجهیزات، فروشگاه لوازم خانگی یا حتی شرکت خدمات فناوری ممکن است ظرف چند هفته متوجه شود که عرضهکنندگانش دیگر حاضر نیستند همان شرایط قبلی پرداخت را بپذیرند.
برنده و بازنده فقط خریدار و فروشنده طلا نیستند
در نگاه اول رشد طلا به نفع کسانی است که قبلاً طلا داشتهاند و به زیان کسانی که قصد خرید دارند. اما اثر اقتصادی گستردهتر است.
کسبوکارهایی که موجودی کالای ارزشمند، مواد اولیه وارداتی یا داراییهای قابل تعدیل دارند ممکن است در کوتاهمدت پوشش بهتری در برابر کاهش قدرت خرید پول داشته باشند.
در مقابل کسبوکارهای دارای قراردادهای بلندمدت با قیمت ثابت آسیبپذیرتر میشوند. پیمانکاری که شش ماه قبل قراردادی با مبلغ ثابت امضا کرده اما اکنون باید مواد اولیه را با قیمت جدید بخرد، ممکن است به سرعت بخش بزرگی از حاشیه سود خود را از دست بدهد.
فروشندگان اقساطی نیز با چالش مشابهی روبهرو هستند. هرچه تورم انتظاری بالاتر باشد، فروش بلندمدت با نرخ ثابت ریسک بیشتری پیدا میکند.
این همان نقطهای است که افزایش قیمت یک دارایی مالی وارد صورت سود و زیان یک بنگاه واقعی میشود.
چه اتفاقی برای تقاضا میافتد؟
رفتار مصرفکننده نیز یکنواخت نیست.
در برخی کالاها ممکن است خرید جلو بیفتد. فردی که تصور میکند قیمت خودرو، لوازم خانگی یا تجهیزات طی ماههای آینده افزایش خواهد یافت، ممکن است خرید آینده خود را امروز انجام دهد.
اما در کالاهای غیرضروری عکس این اتفاق رخ میدهد. خانوار ممکن است خرید را حذف کند و نقدینگی را به دارایی محافظ منتقل کند.
بنابراین جهش داراییها میتواند همزمان دو رفتار کاملاً متضاد ایجاد کند: خرید زودهنگام کالای ضروری و عقبانداختن مصرف غیرضروری.
برای مدیر فروش، میانگین بازار دیگر شاخص کافی نیست. باید دید مشتری شرکت در کدام گروه قرار دارد.
سه کاری که مدیر باید انجام دهد
اولین اقدام، بازبینی فاصله زمانی قیمتگذاری است. اگر تاکنون قیمتها ماهانه بازنگری میشدند، شاید لازم باشد برای برخی محصولات یا قراردادها این بازه کوتاهتر شود.
دوم، بررسی قراردادهای قیمت ثابت است. قراردادهایی که هزینه ورودی آنها شناور اما درآمدشان ثابت است در چنین محیطی میتوانند خطرناک شوند.
سوم، مدیریت نقدینگی است. نگهداری پول بیش از نیاز عملیاتی هزینه فرصت ایجاد میکند، اما تبدیل کل نقدینگی شرکت به دارایی نیز میتواند توان پرداخت روزمره را مختل کند. هدف باید حفظ نقدینگی عملیاتی + پوشش ریسک باشد، نه سفتهبازی با منابع شرکت.
تصمیم عملی
مدیر مالی امروز باید یک سؤال بسیار ساده را روی میز بگذارد:
اگر هزینه خریدهای اصلی شرکت طی سه ماه آینده ۲۰ درصد افزایش یابد، حاشیه سود ما چه تغییری میکند؟
اگر پاسخ این سؤال مشخص نیست، مسئله شرکت قیمت طلا نیست؛ مسئله این است که سیستم قیمتگذاری و مدیریت سرمایه در گردش برای محیط تورمی طراحی نشده است.
طلای ۲۴ میلیونی بیش از آنکه یک عدد بازار باشد، علامتی است که میگوید ارزش زمان در تصمیمهای مالی شرکت بهشدت افزایش یافته است.