طرح‌های سدسازی پایش نمی‌شوند

ســـدســـازی هـمـــواره محل مناقشه طرفداران محیط‌زیست و مدیران منابع آب بوده ‌است. در حالی که براساس قانون تمام پروژه‌های سدسازی باید از فیلتر ارزشیابی زیست‌محیطی با نظارت کارشناسان محیط‌زیست عبور کنند اما باز هم متخصصان این رشته، سدها را مسبب بسیاری از معضلات امروز می‌دانند. به اعتقاد استاد دانشگاه تهران ارزیابی‌های زیست محیطی به نحو سختگیرانه‌ای پیگیری می‌شود، اما پایش ضعیف طرح‌ها توسط کارفرما، وضعیت کشور را به نقطه بحران رسانده‌است.

به گزارش «فرصت‌امروز»، مجید مخدوم در نشست «وضعیت محیط زیست کشور و راه‌های نیل به وضعیت مطلوب» که دیروز در مرکز بررسی‌های استراتژیک برگزار شد، سدسازی‌های گسترده در حوضه آبریز دریاچه ارومیه و چاه‌های غیرمجاز را عامل خشکی دومین دریاچه شور جهان معرفی کرد. به گفته وی، در 15 سال گذشته فقط پنج سال حوضه آبریز ارومیه دچار خشکسالی شده ‌است اما حدود 80 درصد مساحت این دریاچه را از دست داده‌ایم. 

این استاد دانشگاه تهران در پاسخ به «فرصت امروز» درباره نحوه عبور طرح‌های سدسازی از فیلتر ارزشیابی زیست‌محیطی، بیان کرد: از 23 فروردین‌ماه سال 73 تمام سدها و طرح‌های آبی باید گزارش اثرات توسعه داشته باشند. این مسئله هنوز تبدیل به قانون نشده‌ و فقط آیین‌نامه دولت است. وی اضافه کرد: اخیرا کمیسیون ماده دو در سازمان حفاظت محیط زیست ایجاد شده که طرح‌های اجرای سد در این کمیته بررسی و تصویب می‌شود. این کمیته کار خود را به درستی انجام می‌دهد اما کارفرما به محض دریافت موافقت اصولی، پایش پروژه را رها می‌کند.

به گفته مخدوم، کارفرما باید برای یک پروژه عمرانی برنامه پایش داشته باشد در غیر‌این صورت طرح ارائه شده از سوی وی تصویب نمی‌شود. وی ادامه داد: ناظر طرح‌های عمرانی یعنی سازمان حفاظت محیط زیست، نظارت کافی بر پروژه‌های عمرانی ندارد. این استاد دانشگاه تهران اجباری کردن ارزیابی زیست‌محیطی برای طرح‌های عمرانی را به دلیل آنکه تبدیل به محل کسب درآمد برای شرکت‌های ناظر، کارشناسان ناظر، دولت ناظر و الی آخر شده، یکی از اشتباهات بزرگ زندگی کاری خود می‌داند.

آغاز نهضت تونل‌سازی

مخدوم معتقد است: مافیای سدسازی در ایران متوقف شده و سراغ انتقال آب رفته‌اند که تبعات بسیار بدتری برای محیط زیست کشور دارد. وی افزود: براساس گزارش روزنامه ایران، 180 سدی که از سال 76 در ایران ساخته شده هیچ‌گونه برنامه نگهداری نداشته و این سدها فقط ساخته شده‌اند. این استاد دانشگاه تهران اضافه کرد: اگر در این سدها درزی ایجاد شود، کسی نمی‌داند که چه کاری باید انجام دهیم. اگر این سدها برنامه پایش داشتند، دقیقا می‌دانستیم که با کدام راهکار، بودجه و سازوکار تشکیلاتی در زمان بروز مشکل باید وارد عمل شویم.

دیپلماسی آب نداریم

به اعتقاد مخدوم، دیپلماسی آب یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها برای احیای دریاچه هامون است. وی ادامه داد: باید بدانیم که چگونه با همسایگان خود گفت‌وگو کنیم. افغانستان براساس معاهدات بین‌المللی باید 28 متر مکعب بر ثانیه به ایران آب از طریق هیرمند بدهد. اما براساس یکی از بندهای این توافقنامه، دولت این کشور مجاز است هر زمان و به هر شکلی که خواست این میزان آب را در اختیار ایران قرار دهد.

این استاد دانشگاه تهران گفت: به دلیل نبود دیپلماسی آب در وزارت امور خارجه، هر یک از دولت‌های افغانستان اگر مایل باشند آب در اختیار ایران قرار می‌دهند، در غیر‌این صورت هیرمند خشک خواهد شد. برخی دولت‌های این کشور هم حقابه ایران را ظرف دو روز رهاسازی کرده و عامل بروز سیلاب در دشت سیستان می‌شوند. وی ادامه داد: در سال 73 با دانشگاه تهران طرحی اجرا کردیم تا مشکل سیلاب دشت سیستان حل شود و خوشبختانه حل شد. متاسفانه مسئله آب بازیچه دست قدرت‌ها شده ‌است. نمایندگان ایران هم در زمان چانه‌زنی برای دریافت حقابه هیرمند از قدرت کافی برخوردار نیستند.

فرونشست در 70 دشت کشور

مخدوم با اشاره به وضعیت بحرانی آب، خاک و هوا در ایران، دسترسی ساکنان شهرهای ایران به آب بهداشتی و سالم را 99 درصد و در روستاها 75 درصد اعلام کرد. وی افزود: در مقابل دسترسی گسترده به آب سالم، سیستم بازچرخانی آب و تصفیه فاضلاب در ایران فقط 40 درصد کل کشور کشور را تحت پوشش قرار می‌دهد. این استاد دانشگاه تهران اضافه کرد: اگرچه پوشش گسترده دسترسی به آب سالم، نوید خوب و مثبتی برای جمعیت انسانی است، اما این مسئله محیط زیست ایران را نابود کرده‌ است. 

وی عنوان کرد: به دلیل مشکلات ناشی از افت سفره‌های آب‌ زیرزمینی 70 دشت کشور از حیز انتفاع خارج شده‌اند. این دشت‌ها دچار فرونشست شده و ترک خورده‌اند. این مسئله فاجعه‌ای بزرگ برای کشور است. مخدوم افزود: در جنوب تهران به دلیل برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی 9 برابر مناطق بحرانی جهان با فرونشست مواجه شده‌ایم. وی اضافه کرد: اگرچه جمع‌آوری فاضلاب تهران به کندی و با همه کاستی‌ها در حال انجام است اما گروهی از کارشناسان بر این باورند که اگر این پساب‌ها جمع‌آوری شوند، به دلیل کاهش نفوذ فاضلاب در زمین دیگر مدیران منابع آب قادر نخواهند بود 14 متر مکعب آب بر ثانیه از منابع آب زیرزمینی برداشت کنند.

این استاد دانشگاه تهران تاکید کرد: آب زیرزمینی در شهر تهران نباید به مصرف شرب برسد و فقط باید در مصارف بهداشتی به کار گرفته شود. وی درباره پتانسیل توسعه کشاورزی در ایران هم گفت: باید افزایش سطح زیر کشت متوقف شود و به دنبال کشت گلخانه‌ای و استفاده از تکنولوژی برای افزایش تولید باشیم.

ادغام بخش آب، محیط زیست و منابع طبیعی قطعی است

مخدوم با انتقاد از تعدد حکمــرانـــی در مبــاحــث محیط‌زیستی کشور مسئله ادغام بخش آب وزارت نیرو با سازمان‌های حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی را برای خروج از بحران فعلی ضروری دانست. وی افزود: مسئله ادغام از چهار سال قبل هم مطرح بود. با دکتر مظفر مشاور رئیس مجلس جلسات متعددی داشتیم و قرار است در سه فاز سازمان‌های محیط‌زیست و منابع طبیعی با بخش آب وزارت نیرو ادغام شوند تا در نهایت سازمان مدیریت سرزمین تشکیل شود.

این استاد دانشگاه تهران گفت: مجلس نهم امیدوار است قبل از اتمام کار این دوره، مسئله ادغام انجام شود، ضمن آنکه به‌شدت به دنبال تشکیل وزارت انرژی است. وی افزود: کسانی در دولت سعی دارند که این ادغام انجام نشود اما وزارت انرژی حتما تشکیل خواهد شد.