بیانیه مشترک طرف های اروپایی برجام در واکنش به تحریم های آمریکا / اقتصاد ایران در بزنگاه 13 آبان

فرصت امروز: اقتصاد ایران مترصد اتفاقات تازه ای است. سیزدهم آبان ماه از راه رسیده و تیم تازه نفس اقتصادی دولت حالا سخت ترین روزهای کاری خود را پیش رو دارد. در حالی که خبر معافیت هشت کشور از تحریم نفتی آمریکا منتشر شده است، دولت آمریکا روز جمعه بازگشت تمامی تحریم ها علیه ایران که در چارچوب توافق برجام لغو شده بود را اعلام کرد. حالا فاز دوم تحریم های ایران از راه رسیده و با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که اقتصاد منتظر دستورالعمل نیست و فشار روانی ناشی از تحریم ها از ابتدای نیمه دوم سال ماهیت خود را آشکار کرده است. بر همین اساس است که رئیس جمهوری می گوید آمریکا برای ۱۳ آبان ابزار تازه ای در چنته ندارد.

در همین حال، اتحادیه اروپا در واکنش به تحریم های آمریکا با صدور بیانیه ای از بازگشت تحریم ها «عمیقا» ابراز تاسف کرده و گفته که برای مقابله با این تحریم ها از تجارت با ایران حمایت می کند. این بیانیه به امضای فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، ژان ایو لودریان، هایکو ماس و جرمی هانت وزیران خارجه فرانسه، آلمان و انگلیس و برونو لومر، اولاف شولتز و فیلیپ هاموند وزیران دارایی این سه کشور اروپایی رسیده است.

اروپایی ها در بیانیه خود آورده اند که آژانس بین المللی انرژی اتمی تا به حال در ۱۲ گزارش خود تایید کرده که ایران به تعهدات خود در توافق برجام پایبند بوده است. در این بیانیه از بازگشت مجدد تحریم های آمریکا به دلیل خروج آن از برجام عمیقا اظهار تاسف شده و تاکید شده است که اروپا از شرکت هایی که تبادلات تجاری قانونی با ایران دارند حمایت می کند.

متن بیانیه اتحادیه اروپا

در بیانیه مشترک طرف های اروپایی برجام آمده است: «ما عمیقا از بازگشت تحریم های ایالات متحده به دلیل خروج آن از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) متاسفیم. ما بر آنیم تا از عاملان اقتصادی اروپایی که تجارت مشروع در ایران دارند در انطباق با قوانین اتحادیه اروپا و قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل محافظت کنیم. ما به عنوان طرف های برجام در میان دیگر اقدامات، متعهد به حفظ و نگهداری کانال های مالی با ایران و تداوم صادرات نفت و گاز این کشور هستیم. تلاش ما در این زمینه و در دیگر موضوعات با همکاری روسیه و چین به عنوان دیگر طرف های برجام و همچنین با کشورهای ثالث که مایل به حمایت از برجام هستند، ادامه دارد.

این تلاش ها در هفته های اخیر به ویژه در موضوع ابتکار اروپا برای تاسیس سازوکار مالی ویژه (SPV) که در حال آماده سازی آن هستیم، تشدید شده است. این اقدام تداوم رفع تحریم ها برای دسترسی به ایران و فراهم کردن امکان پیگیری تجارت مشروع برای صادرکنندگان و واردکنندگان اروپایی را ممکن می کند.

برای کمک و تضمین دادن به عاملان اقتصادی که تحت قوانین اتحادیه اروپا به تجارت مشروع می پردازند تلاش بیشتری باید انجام شود. وزیران دارایی ما در نشست آینده خود به پیگیری این موضوع می پردازند. اراده مشترک ما برای تکمیل این (سامانه) خلل ناپذیر است. ما در راستای احترام به توافق های بین المللی و امنیت جمعی بین المللی به اجرای برجام پایبند هستیم و از ایران انتظار داریم نقشی سازنده در این زمینه ایفا کند.»

در همین حال، محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه با فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هایکو ماس وزیر امور خارجه آلمان، والستروم وزیر امور خارجه سوئد و هانتر ساموئلسون وزیر امور خارجه دانمارک، تلفنی گفت وگو کرد. موگرینی و وزرای خارجه اروپایی در این گفت وگو اعلام کردند که سازوکار ویژه مالی اروپا ظرف روز های آینده رسما ثبت شده و آغاز به کار خواهد کرد.

ترامپ و کیک تحریم های ایران

همچنین خبرگزاری رویترز در گزارشی به بررسی دلایل معافیت هشت کشور در تحریم نفتی ایران از سوی آمریکا پرداخت و نوشت: این معافیت ها دست کنگره برای تحریم عربستان به خاطر قتل خاشقجی را باز می گذارد.

به گزارش تسنیم به نقل از رویترز، مذاکرات سخت آمریکا در مورد تحریم های ایران بر اقتصاد نفت تاثیر می گذارد. هشت کشور می توانند موقتا بدون نقض تحریم های ایران که طی چند روز آینده اجرایی می شوند، از ایران نفت وارد کنند. مایک پمپئو دیپلمات ارشد آمریکا گفت که هنوز هم هدف آمریکا صفر کردن صادرات نفت ایران است. با یک انتخابات خانگی و اوضاع آشفته عربستان سخت می توان اوضاع را در دست گرفت و خطر افزایش قیمت نفت را محدود کرد.

دولت ترامپ موضع سختی در برابر ایران گرفته است، در حالی که متحدان آن در اتحادیه اروپا همراهی اش نمی کنند. در روز 4 نوامبر دولت آمریکا تحریم ها علیه معاملات ایران شامل نفت، گاز و موسسات مالی این کشور را آغاز می کند. بیش از ۷۰۰ شرکت به لیست سیاه اضافه می شوند.

این معافیت ها راهی است برای مدیریت تناقض موجود بین دو هدف دونالد ترامپ، یعنی پایین نگه داشتن قیمت نفت و همزمان حذف روزانه 2میلیون بشکه نفت از بازار بی رونق فعلی. گرچه یک نظرسنجی از طرف رویترز نشان داده که کشورهای اوپک در ماه اکتبر تولید نفت را به بالاترین حد از سال ۲۰۱۶ رسانده اند، ولی قیمت نفت خام برنت از ترس نبود نفت ایران و ونزوئلا به ۸۶ دلار در هر بشکه رسید. این کمبود با تولید بیشتر عربستان و نفت شیل آمریکا جبران نمی شود. نفت آمریکا در تنگنای زیرساختی کوتاه مدتی قرار گرفته است.

پیش بینی های کمتر تقاضا و ترس از رکود اقتصادی، فشار را کمی پایین آورده و قیمت نفت خام برنت را پیش از انتخابات میان دوره ای آمریکا در روز سه شنبه به ۷۲ دلار در هر بشکه رسانده است ولی معافیت ها هنوز هم نشان می دهند که دولت ترامپ آنقدرها هم که به نظر می رسد در برابر اعمال فشارهای خارجی ایمن نیست. پمپئو در مورد جزییات صحبت نکرد ولی طبق گزارش بلومبرگ معافیت ها شامل چین هند و ژاپن می شوند.

جدیدترین موضع آمریکا در دادن معافیت به مشتریان نفتی ایران دست کنگره برای مجازات عربستان به خاطر قتل روزنامه نگار جمال خاشقجی را باز می گذارد. قانونگذاران آمریکا در اواسط نوامبر به واشنگتن برمی گردند و تهدید کرده اند فروش تسهیلات نظامی آمریکا را متوقف و تحریم هایی اعمال می کنند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، عربستان برای تلافی تولید نفت را کاهش می دهد. معافیت احتمالی ترکیه از تحریم های ایران جلوی آنکارا را برای افشای بیشتر دخالت عربستان در قتل خاشقجی می گیرد. در این بین ترامپ می تواند کیک تحریم های ایران را با خیال راحت بخورد.

اقتصاد ایران به کدام سو می رود؟

حسن مرادی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران نیز درباره اعمال تحریم های جدید آمریکا موسوم به ۱۳آبان معتقد است: با موقعیت ویژه ای که اکنون به وجود آماده، آمریکا عملا در یک گرداب گرفتار شده است که اگر بخواهد تحریم ها را در حوزه نفت و گاز علیه ایران اعمال کرده و تشدید کند قطعا با افزایش قیمت نفت تا بشکه ای ۱۰۰دلار مواجه خواهد شد.

مرادی در گفت وگو با خبرآنلاین گفت: براساس پیش بینی کارشناسان اگر نفت و گاز ایران از بازارهای جهانی خارج شود به حتم قیمت نفت تا بشکه ای ۱۰۰دلار افزایش خواهد یافت، بنابراین این کار در آستانه انتخابات کنگره آمریکا برای ترامپ و حزب طرفدارش مانند نوشیدن زهر است.

وی ادامه داد: همچنین اگر ترامپ بخواهد در حوزه سوئیفت کاری انجام دهد با مشکل مواجه خواهد شد زیرا سوئیفت یک سازوکار بین المللی است که ۲۰۰کشور عضو آن هستند. در حقیقت ترامپ می خواهد ما را از دسترسی به سازوکار بین المللی محروم کند و این کار بهای سنگینی برای آمریکا دارد؛ نتیجه محروم شدن ما از سوئیفت این است که ما به پیمان دوجانبه اروپایی رو می آوریم و اروپایی ها این پیمان را برای تسهیل تجارت با ایران وضع کرده اند و به عنوان یک پیمان دوجانبه می تواند نه تنها سوئیفت را تحت الشعاع قرار دهد بلکه این مساله برای سایر کشورها همانند روسیه و چین نیز می تواند اتفاق بیفتد، بنابراین در این قسمت هم ترامپ نقش بازنده را بازی می کند و از این سازوکار که در اثر محدود کردن ایران به وجود می آید به شدت ضربه می خورد.

این دانش آموخته دکترای حقوق اقتصاد بین الملل گفت: این چند عامل دست در دست هم داده تا ترامپ و دولتش در نهایت ۸کشور را از تحریم های نفتی علیه ایران مستثنی کند که تاکنون اسامی شش کشور اعلام شده و این یعنی تحریم ها نمی تواند به هیچ وجه گزندگی و تاثیرش را در اقتصاد ایران بگذارد، بنابراین روز یکشنبه هیچ تغییری صورت نمی گیرد بلکه با توجه به فضای بین المللی ممکن است شاهد تقویت پول ملی باشیم.