از بازار سرد ارز در تهران تا بازار داغ نفت در جهان / تحریم زدگی

فرصت امروز: بازگشت دوباره تحریم های آمریکا علیه ایران، بار دیگر مساله نفت و اقتصاد ایران را بر صدر رسانه های جهان نشانده است. تفاوت این بار اما در نوع تحلیل هاست. با گذشت 180 روز از خروج آمریکا از برجام، دور دوم تحریم های این کشور علیه ایران از امروز دوشنبه اعمال می شود و به این ترتیب، حلقه تحریم های غیرقانونی آمریکا علیه اقتصاد ایران تنگ تر می شود، ولی این بار ایران برخلاف گذشته، حمایت اروپا، چین، روسیه و نهادهای بین المللی از جمله سازمان ملل را در برابر آمریکا دارد. درحالی که در دوران تحریم های اوباما تمام جهان همراه آمریکا بود، اما این بار قدرت های جهان از همراهی با تحریم های آمریکا سرباز زده اند. همچنین اگرچه چند روزی است که خبر معافیت هشت کشور از تحریم نفتی ایران منتشر شده است، اما بازار نفت همچنان تشنه شنیدن خبرهای تازه درباره تحریم نفتی آمریکا علیه ایران است.

اما به موازات بازار داغ نفت در جهان، بازار سرد ارز در تهران نشان دهنده دو روند کاملا متفاوت در روز سیزدهم آبان بود. بازار ارز پایتخت به رغم بازگشت تحریم ها و شروع دور دوم تحریم های آمریکا علیه ایران، روز آرامی را پشت سر گذاشت و نسبت به روز گذشته تغییر چندانی نداشت. هر سکه تمام بهار آزادی نیز در حدود ۴ میلیون و ۵۵۰ هزار تومان تا ۴ میلیون و 600 هزار تومان معامله شد. از سوی دیگر اما بازار سرمایه دیروز با افت شاخص بورس همراه بود و بورس تهران تماما قرمزپوش شد. البته کارشناسان افت شاخص بورس در روز سیزدهم آبان را به شروع دور دوم تحریم های آمریکا مرتبط نمی دانند و ریشه افت دسته جمعی شاخص های بازار سرمایه را در رد لایحه CFT از سوی شورای نگهبان تحلیل می کنند، زیرا شاخص بورس که در دقیقه های نخست معاملات روز یکشنبه حدود هزار واحد رشد کرده بود، پس از انتشار خبر رد لایحه CFTتوسط شورای نگهبان به یکباره منفی شد و در نهایت با افت ۵۳۰ پله ای به کار خود پایان داد.

تحریم های دور اول

پیش از این در دور نخست تحریم ها، طبق دستورالعملی که در روز 15 مردادماه و 90 روز پس از خروج آمریکا از برجام از سوی وزارت خزانه داری این کشور منتشر شد، تحریم های زیر که در چارچوب برجام لغو شده بودند، بار دیگر اعمال شدند:

- تحریم خرید یا نگهداری دلار آمریکا از سوی دولت ایران

- تحریم تجارت ایران با استفاده از طلا و فلزات گرانبها

- تحریم فروش، تأمین و انتقال فولاد، آلومینیوم، ذغال سنگ و نرم افزارهای تولیدات صنعتی به ایران یا از مبدأ ایران

- تحریم تبادلات مالی مربوط به خرید و فروش ریال ایران یا نگهداری مبالغ قابل توجه از ریال ایران در حساب های ریالی در بانک های خارج از ایران

- تحریم خرید یا صدور اوراق قرضه ایران

- تحریم صنایع خودروسازی ایران

دولت آمریکا همچنین «صادرات فرش و موادغذایی ایرانی به آمریکا» و «صدور مجوز برای صادرات یا صادرات مجدد هواپیماهای مسافربری و باری و قطعات آن ها» را لغو کرد. این دو مورد نیز در چارچوب برجام و براساس توافق صورت گرفته میان ایران و آمریکا مجاز اعلام شده بودند.

تحریم های دور دوم

روز یکشنبه سیزدهم آبان و 180 روز پس از خروج آمریکا از برجام، فهرست تحریم های آمریکا کامل شده و از امروز دوشنبه اعمال می شود. براساس دستورالعملی که از سوی وزارت خزانه داری آمریکا اعلام شده، تحریم های زیر از امروز پنجم نوامبر به مرحله اجرا درمی آید:

- تحریم بنادر، خطور کشتیرانی و کشتی سازی شامل شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (IRISL)، شرکت کشتیرانی جنوب-خط ایران و همچنین شرکت های زیرمجموعه آن ها

- تحریم های نفتی شامل شرکت ملی نفت ایران، شرکت بازرگانی نفت ایران، شرکتی ملی نفتکش. خرید نفت، محصولات نفتی و پتروشیمی از ایران نیز شامل این تحریم ها می شود

- تحریم تبادلات مالی مؤسسات مالی خارجی با بانک مرکزی ایران

- تحریم ارائه خدمات مربوط به سیستم تبادل اطلاعات مالی محرمانه به بانک مرکزی ایران

- تحریم خدمات کارگزاری و بیمه

- تحریم بخش انرژی ایران.

بحران نفت دامن ترامپ را می گیرد

افزایش قیمت نفت با نزدیک شدن به تاریخ پنج نوامبر یعنی روزی که قرار است تحریم نفتی ایران بازگردانده شود، یکی از نگران کننده ترین مسائلی بود که توسط کارشناسان مطرح می شد.

به گزارش خبرآنلاین، برخی از رسیدن قیمت نفت تا مرز ۱۰۰ دلار خبر می دادند و برخی دیگر ادعا می کردند که احتمال تجربه قیمت ۲۰۰ دلاری برای هر بشکه نفت وجود دارد ولی علی رغم نوسان های اخیر قیمت نفت در بازار، در آستانه بازگشت تحریم های نفتی قیمت در این بازار روند نزولی به خود گرفته است.

سایت ام اس ان در گزارشی نوشت: تصمیم آمریکا برای معاف کردن هشت کشور از تحریم نفتی ایران و تداوم خرید نفت توسط این کشورها از ایران اولین و اصلی ترین عامل کاهش قیمت نفت است. ترامپ با انتشار خبر معافیت هشت کشور آسیایی به بازار این پیام را داد که ما با کمبود عرضه روبه رو نخواهیم شد. ضمن اینکه شمار زیادی از کشورهای نفتخیز هم برای جبران کسری ایران تولید خود را افزایش دادند.

اما این یک روی سکه است. در روی دیگر این سکه نیاز دنیا به نفت ایران و قدرت ایران در بازار جهانی قرار دارد. برخی از رسانه های آمریکایی از جمله واشنگتن پست در گزارشی بر این باورند که اقتصاد دنیا نیازمند نفت ایران است و درگیری با ایران و ایجاد اختلال در بازار نفت به نفع اقتصاد آمریکا نیست. این رسانه از ترامپ خواسته است که به جای مخالفت مستمر با ایران، به همکاری اقتصادی با این کشور بپردازد .

نکته دیگر فشارهای سیاسی روی ترامپ در آستانه انتخابات میان دوره ای در این کشور است. ترامپ در تلاش است تا حزب جمهوریخواه برنده این انتخابات باشد تا بتواند ساده تر برنامه های خود را پیاده کند ولی بحران در بازار نفت می تواند محبوبیت او را کاهش دهد. سایت اویل پرایس در این زمینه نوشت: بسیاری از طرفداران حزب جمهوریخواه افراد ثروتمندی هستند که زندگی و کارشان وابسته به قیمت نفت و فرآورده های آن است. نارضایتی این افراد از وضعیت بازار می تواند آینده سیاسی ترامپ و حزبش را دچار بحران کند و به همین دلیل است که ترامپ هشت کشور را از تحریم های ایران معاف کرد.

اما مساله دیگر این است که کدام کشورها از این تحریم ها معاف شده اند. از جمله کشورهایی که اسم شان در این فهرست قرار دارد دو کشور چین و هند دیده می شود که اصلی ترین خریداران نفت ایران هستند و سهم زیادی از صادرات ایران را به خود اختصاص داده اند. ادامه خرید نفت این کشورها از ایران تضمین کننده تامین بخش زیادی از درآمد صادراتی نفت کشور است. البته باید در نظر داشت که بلومبرگ به نقل از مقامات آمریکایی مدعی شده است که این هشت کشور خرید نفت خود از ایران را به شدت کاهش داده اند و آنها تا چند ماه آینده باید جایگزینی برای نفت ایران پیدا کنند ولی خبرگزاری های چینی و هندی از خرید نفت در سطح قبلی و حتی افزایش خرید در برخی از ماه ها خبر داده اند.

با وجود تمامی این اخبار ضد و نقیض، به نظر می رسد وضعیت به نفع ایران باشد. ایران حداقل تا چند ماه آینده می تواند از درآمد صادراتی خود بهره بگیرد و بزرگترین و اصلی ترین خریدارانش یعنی کشورهای چین و هند و ژاپن و کره جنوبی و عراق و ترکیه را در کنارش داشته باشد. از طرف دیگر مخابره این پیام به دنیا که حذف نفت ایران از بازار به معنای وارد شدن شوکی بزرگ به قیمت است و بحرانی غیرقابل کنترل در بازار ایجاد می کند، پیامد دیگری است که تصمیم اخیر ترامپ برای کشور به همراه داشت.