از میرداماد تا پاستور

در طول ۱۲ دوره ای که از انتخابات ریاست جمهوری ایران گذشته است، تاکنون سابقه نداشته که رئیس کل بانک مرکزی در صف داوطلبان حضور در پاستور بایستد و نیم نگاهی به ردای رئیس جمهوری داشته باشد. اتفاقی که روز شنبه در آخرین دقایق مهلت نام نویسی سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری افتاد و عبدالناصر همتی با حضور در ساختمان وزارت کشور، به عنوان آخرین چهره شناخته شده در انتخابات ۲۸ خردادماه ۱۴۰۰ ثبت نام کرد.

از بین تقریبا ۵۰ چهره شناخته شده از خیل عظیم 592 نفری که در انتخابات ریاست جمهوری نام نویسی کرده اند، عبدالناصر همتی شاید اقتصادی ترین نامزد انتخابات سیزدهم باشد. نه فقط به دلیل مسئولیت کنونی او در ساختمان لاجوردی میرداماد به عنوان مقام سیاست گذار پولی بلکه فراتر از آن بدین خاطر که دانش آموخته دکترای اقتصاد از دانشگاه تهران است و مسئولیت ها و سابقه اجرایی او بیشتر صبغه ای اقتصادی داشته تا سیاسی. همتی به مدت ۱۲ سال، ریاست بیمه مرکزی را برعهده داشت و برای مدت هفت سال مدیرعامل بانک سینا و سه سال مدیرعامل بانک ملی ایران بود. تفاوت محوری دیگر همتی با داوطلبان دیگر به ثبت نام غیرمنتظره او در انتخابات برمی گردد؛ آنجا که در واپسین ساعات آخرین روز ثبت نام در ساختمان وزارت کشور حاضر شد و با شعار تحول اقتصادی، داوطلب حضور در انتخابات ریاست جمهوری شد. غیرمنتظره از این جهت که هنوز یك سال از عذرخواهی یكی از روزنامه ها از او بابت انتشار مطلبی درخصوص احتمال حضورش در انتخابات 1400 نگذشته است.

جشنواره ثبت نام ها در انتخابات ریاست جمهوری

در پنجمین و آخرین روز ثبت نام داوطلبان سیزدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، ستاد انتخابات کشور شلوغ تر از چهار روز نخست بود و همانطور که پیش بینی می شد، اغلب چهره های شناخته شده سیاسی در این روز در ساختمان وزارت کشور حاضر شدند تا هر چقدر در روزهای نخست ثبت نام شاهد حضور شهروندان عادی و به تعبیر سخنگوی شورای نگهبان، جشنواره ثبت نام ها بودیم، در بیست و پنجمین روز اردیبهشت ماه و آخرین روز مهلت نام نویسی، چهره های شاخص سیاسی پا به عرصه انتخابات بگذارند تا سنت نام نویسی مدعیان اصلی انتخابات ریاست جمهوری در روز آخر ثبت نام امسال هم تکرار شده باشد.

در حالی که تا پایان روز جمعه 304 نفر داوطلب انتخابات ریاست جمهوری شده بودند، در روز شنبه تمام مدعیان اصلی انتخابات از سیدابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه تا علی لاریجانی، رئیس پیشین مجلس و اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور در انتخابات حاضر شدند تا سرجمع داوطلبان حضور در انتخابات به 592 نفر برسد. از این خیل عظیم تنها به تعداد انگشتان یک دست اقتصاددان و آشنا به علم اقتصاد هستند و سابقه مدیریت در نهادها و سازمان های اقتصادی را دارند: حسن سبحانی، شمس الدین حسینی، عباس آخوندی، محمد خوش چهره و عبدالناصر همتی. طرفه آنکه تقریبا تمامی افراد در بیانیه های خود، مشكلات اقتصادی، افزایش بیكاری و كاهش رفاه را به عنوان دلایل حضور خود در انتخابات برشمرده اند و مبتنی بر این چالش های اقتصادی هدف گذاری کرده اند.

در این بین، واكنش بازارها به این وعده های اقتصادی در روز پایانی نام نویسی، افزایش نسبی نرخ ارز، تشكیل صف برای دلار سهمیه ای، كاهش اندك شاخص بورس و البته افزایش 100 تا 130 میلیون تومانی قیمت خودروهای وارداتی به دلیل تغییرات نرخ دلار بود. آنچه بر بازارها گذشت، نشان می دهد كه اعلام هر موضع سیاسی مستقیما بر بازارها تاثیرگذار است و حتی معاملات در سطح خرد نظیر خرید خانه و خودرو نیز از این مهم تاثیر می پذیرد. در روز شنبه و پس از اتمام نام نویسی از كاندیداهای ریاست جمهوری، قیمت دلار افزایش یافت و نرخ 23 هزار و 380 تومان را ثبت كرد. اگرچه افزایش 1100 تومانی نرخ دلار در روزهای شنبه تا یكشنبه در مقایسه با جهش های چند هزار تومانی دلار در چند سال گذشته، زیاد نیست، اما این امر نشان می دهد كه نرخ دلار نیز تا چه اندازه به وعده ها وابسته است.

هرچند نباید از طولانی شدن مذاكرات احیای برجام در وین به عنوان سیگنال دیگر تاثیرگذار بر افزایش نرخ دلار در این روزها به سادگی عبور كرد، اما عامل دیگری كه باعث افزایش قیمت دلار در روز شنبه شد، ثبت نام همتی در انتخابات بود. به نظر می رسد واكنش بازارها به اعلام كاندیداتوری رئیس کل بانک مرکزی نوعی نگرانی را میان معامله گران ایجاد كرد و همین امر بر نرخ دلار در این روز تاثیر گذاشت. همچنین با وجود اینكه انتظار می رفت با افزایش حدود 1100 تومانی نرخ ارز، شاخص بورس نوسان بیشتری را تجربه كند، اما روز یكشنبه شاخص كل بورس با افتی 791 واحدی به رقم یك میلیون و 188 هزار و 804 واحد رسید. البته به نظر می رسد مهم ترین عامل در كاهش كم رمق شاخص، متقارن شدن دامنه نوسان و البته واریز 50 میلیون دلار از 200 میلیون دلار از منابع صندوق توسعه باشد.

تقابل موافقان و منتقدان همتی در فضای مجازی

از هفته نخست مردادماه 97 بود که همتی سكان هدایت بانك مركزی را به دست گرفت. اگرچه در آن روزها دلار به دو نرخ دولتی 4200 تومانی و غیررسمی 10 هزار و 500 تومانی معامله می شد، اما او تلاش كرد تا با به رسمیت شناختن نرخی كه دلار در خیابان فردوسی معامله می شد، اندکی از التهابات ارزی بکاهد. از آن روزی كه همتی وارد ساختمان بانك مركزی شد تا روزی كه برای ریاست جمهوری ثبت نام كرد، دلار حدود 113 درصد افزایش قیمت داشت و به 22 هزار و 550 تومان رسید. هرچند که به نظر می رسد علت عمده حضور او در انتخابات، واگویی مشکلات و بیان آنچه در این مدت بر سیاست گذار پولی رفته است، باشد. به خصوص که او از ابتدای سال 1400 تاكنون صحبت های انتقادی متعددی پیرامون وضعیت مالی و چاپ پول برای پوشش كسری بودجه بیان كرده و محور آخرین حضورش در تلویزیون نیز به استقراض دولت از بانك مركزی و تامین 13 میلیارد دلار ارز برای واردات كالاهای اساسی برمی گشت.

البته انتقاد دیگری که خبرنگاران و اصحاب رسانه به همتی دارند، به عدم برگزاری نشست خبری از سوی او و سویه یك طرفه ای است كه او از ابتدای سکانداری اش در بانک مرکزی در ارتباط رسانه ای در پیش گرفته است. همتی تاکنون هیچ نشست خبری با اصحاب رسانه برگزار نكرده و مواضعش را اغلب از طریق یادداشت های اینستاگرامی اعلام می كند و یا گاه در برنامه های زنده تلویزیونی حاضر می شود.

پربیراه نیست اگر نام نویسی رئیس کل بانک مرکزی را غیرمنتظره ترین اتفاق انتخابات سیزدهم برای اهالی اقتصاد بدانیم. این موضوع در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی نیز بازخوردهای اغلب منفی داشت و بسیاری از کاربران در توییتر و تلگرام به آن واکنش نشان دادند. هرچند در بین حجم زیاد کامنت های انتقادی و گلایه آمیز، نظرات حمایتی از رئیس کل بانک مرکزی و عملکردش هم به چشم می خورد. مثلا کاربری در صفحه خود، همتی را با هنری کیسینجر، دیپلمات پیشین آمریکایی مقایسه کرد و نوشت: «کسی که توانست مملکت رو نجات بده همتی بود. حرکت کیسینجرگونه همتی کشور را از شرایط خاص و عجیبی نجات داد. بورسی ها شاید بدشون بیاد اما همتی بهترین گزینه است.»

کاربران دیگری هم در نوشته های شان به این موضوع اشاره کردند که مشکل امروز ایران مسئله اقتصاد است و باید رئیس جمهوری روی کار بیاید که اقتصاددان باشد. هرچند برخی در واکنش به این موضع نوشتند که اگر همتی فردی اقتصادی است که می تواند اوضاع کشور را به درستی در حوزه اقتصاد مدیریت کند، پس چرا در حوزه سیاست پولی و بانکی تاکنون عملکرد مثبتی شاهد نبوده ایم. برخی ها هم به این موضوع اشاره کردند که وضعیت اقتصادی حاضر ناشی از بی تدبیری تیم اقتصادی دولت دوازدهم است و رئیس کل بانک مرکزی تنها یکی از اعضای این گروه است. به اعتقاد آنها، جبران زیان بانک های متضرر، هفت تپه و توزیع قیر رایگان و مالیات از تورم، مکانیزم تمام دولتی دارد و از عهده بانک مرکزی خارج است؛ کما اینکه بعضی از این اقدامات حتی در دوره ریاست همتی در بانک مرکزی نبوده است.

ارتباط با نویسنده: [email protected]