پرسه در شکوه و شاهکار معماری ایران / بازار تبریز، بزرگترین بازار مسقف جهان

بازار تبریز به عنوان نخستین بازار جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است

تبریز - اسد فلاح / سرمایه و شکوه معماری ایران را می توان در بازار تبریز مشاهده کرد؛ جایی که در حوزه گردشگری نیز از جایگاه و اهمیت فوق العاده ای برای شهر اولین ها محسوب می شود. خاطرات برجای مانده بر طاق ها و گنبدهای بلند آجری پیشینه تاریخی بازار تبریز را یادآوری می کند؛ بازاری که در گذرگاه دوران ها، از دید مورخان، سیاحت گران، جهانگردان و ناموران دنیا به مرکز تجاری پر رفت و آمد اتلاق می شد. 

آرایش و چیدمان مغازه ها، حجره ها و استقرار سراهای بازرگانی نمونه عینی از بافت سنتی بازار تبریز را به تصویر می کشد و در این میان خریداران بدنبال اجناس مورد نظر خود به این محیط مسقف تاریخی، روح و رنگ انسانی می بخشند که مساحت یک کیلومتری از زنجیره مشتریان را در تیمچه ها، دالان ها و بازارچه های مشتمل در بطن و متن بازار بزرگ تبریز نمایان می سازد. 

مش حیدر نشسته بر چهارپایه رنگ و رو رفته اش، بازار تبریز را بسان نگینی برای بازارهای قدیم دنیا مطرح می کند و از جوانی برجای مانده اش در گوشه و کنار این اثر تاریخی می گوید: «اینجا خانه معاش من است، خانه کسب و کار و خانه ای گشوده بر میهمانان و همشهریان، بازار تبریز همانندی ندارد.»

اشاره به حاج یوسف می کند که در سن 80 سالگی همچنان با انرژی و سرشار از انگیزه بدنبال رزق و روزی حلال است، می گوید: «با وجود بازارهای روز، هنوز بازار تبریز مملو از جمعیت و توریست هایی است که علاوه بر خرید، فرصت بازدید از این مکان تاریخی ارزنده را مهیا می سازند.» 

مش حیدر متعصبانه و با حرارت ادامه می دهد: «در این تربت پاک، عشق و افتخار را بین شهروندان تبریزی و میهمانان و بازدیدکنندگان تقسیم و توزیع می کنیم.»  بوی عطر چای، هل، دارچین و نخودچی و... تو را به سمت دیگری از بازار مشهور تبریز دعوت می کند؛ آن کنار یکی از چایخانه های سنتی را می بینی که مشتریان خاص خود را دارد. یک چای داغ را که صرف می کنیم، پیرمرد ما را به 3 سده پیش دعوت می کند همان زمان که اتفاقی تاریخی برای مهم ترین بازار سرپوشیده خاورمیانه و قاره کهن اتفاق افتاد: «بازار تبریز پس از وقوع زمین لرزه تاریخی تبریز در سال 1193 قمری با خاک یکسان شد اما در حدود 3 سده پیش توسط امیر نجفقلی خان دنبلی حاکم وقت، مورد بازسازی قرار گرفت. به اینجا که می رسد چای دوم را به ما تعارف می کند و با سرکشیدن نصف استکان، نگاه به سقف بازار می اندازد و آهی می کشد و می گوید: « یادش بخیر، جوانی من همین جا سپری شد، زیر سقف همین بازار که به بزرگترین بازار سرپوشیده دنیا معروف است.»

کربلائی احمد روایت خود را این گونه تکمیل کرد و گفت: «مرد جوان، اینجا یادگار نسلی از نامداران بزرگ است، آنانی که به تبریز آوازه و شهرت جهانی بخشیدند، طوری بنویس که حفظ ارزش شود.» و بعد هم بلافاصله می گوید: «از قول من بنویس بازار تبریز شهرت جهانی دارد.»

بازار امیر، بازار کفاشان، بازار حلاجان، بازار مشیر، بازارچه صفی، راسته بازار، تیمچه حاج صفرعلی و تیمچه امیر، همه و همه در دل بازار بزرگ و بی مانند تبریز، لبریز از کسانی است که متاع می خرند و متاع عرضه می دارند و گاه با سر و صدای باربرانی مواجه می شوی که عرق ریزان اما آبرومندانه، سهمی در فعالیت های روزانه این مجموعه تاریخی دارند. 

تیمچه امیر، که یادآور شاهکار معماری منحصر بفرد بازار تبریز است را طی می کنیم و می رویم سمت تیمچه مظفریه تا زنجیره دیگری از شهروندان و مشتریان را ببینیم و سرانجام به بناها و اماکنی هم می رسیم که معرف حضور آگاهان هستند: مسجد جامع، مدرسه حاج صفرعلی و مدرسه صادقیه. اما مهم ترین رویداد بازار تبریز مربوط به انعقاد آیین ثبت جهانی آن است که لوح و سند ثبت جهانی بازار تبریز از طرف نماینده یونسکو شد. 

ثبت این مکان باشکوه، به عنوان نخستین بازار جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو باعث شد تا تبریز بر بلندای گیتی، نام ایران عزیز اسلامی را در بخش اماکن تاریخی، میرات فرهنگی و حوزه گردشگری، همچنان به سمع و نظر جهانیان برساند.