روایت های گوناگون از پشت پرده رد کلیات لایحه بودجه ۹۷ / رأی سیاسی به مهم ترین لایحه اقتصادی دولت؟

فرصت امروز: کلیات لایحه بودجه سال ۹۷ بار دیگر امروز در صحن علنی مجلس شورای اسلامی در دستور کار قرار می گیرد. به گفته سخنگوی هیأت رئیسه مجلس، با پایان بررسی بودجه ۹۷ در کمیسیون تلفیق و نهایی شدن اصلاحات، کلیات این لایحه در جلسه علنی روز چهارشنبه در دستور کار مجلس قرار می گیرد.

بر اساس ماده ۱۵۳ آیین نامه داخلی مجلس، پس از اینکه کمیسیون تلفیق گزارش خود را اصلاح کرده و مجددا برای بررسی به صحن تقدیم کرد، سه نفر نماینده موافق و سه نفر نماینده مخالف می توانند اظهارنظر کنند، ضمن اینکه نمایندگان دولت و کمیسیون تلفیق نیز زمان لازم برای دفاع را در اختیار دارند.

اما روز یکشنبه و در برفی ترین روز زمستان امسال، اتفاقی بی سابقه و کم نظیر در ساختمان هرمی شکل بهارستان رخ داد و نمایندگان مجلس برای نخستین بار پس از انقلاب، کلیات لایحه بودجه را در صحن علنی رد کردند؛ اتفاقی که در هیچ یک از دوره های پیشین مجلس شورای اسلامی در بررسی لایحه بودجه سابقه نداشته و تنها یک بار در سال 91 و در زمان دولت دهم، لایحه بودجه آن هم نه در صحن علنی مجلس، بلکه در کمیسیون تلفیق رد و به دولت ارجاع شد، اما با این همه سؤال مهم این است که چگونه در مجلس دهم که بیشترین همسویی فکری و سیاسی با دولت یازدهم و دوازدهم را داشته، کلیات لایحه بودجه رد می شود؟

از 216 نماینده حاضر در صحن علنی مجلس در روز یکشنبه، تنها 83 رأی موافق به نخستین بودجه دولت دوازدهم داده شد و 120 نماینده با آن مخالفت کردند. بنابراین لایحه بودجه دوباره به کمیسیون تلفیق مجلس بازگشت و نمایندگان اصلاحات مورد نظر خود را در بودجه 97 نهایی کردند و امروز کلیات لایحه بار دیگر در صحن علنی در دستور کار قرار خواهد گرفت. اما اینکه چرا کلیات لایحه بودجه در برفی ترین روز سال در صحن علنی مجلس رأی نیاورد، پرسش روز محافل سیاسی و اقتصادی است و تحلیل های گوناگونی درباره علت رد کلیات لایحه بودجه در صحن علنی مطرح شده است.

رد لایحه بودجه، تصمیم فراکسیونی بود؟

به گزارش خبرآنلاین، وقتی پای تصمیم گیری های مهم به میان می آید نقش آفرینی فراکسیون های سیاسی مجلس نیز برجسته می شود. از آنجایی که لایحه بودجه 97 از اهمیت زیادی برخوردار بود نمی توان نقش سه فراکسیون امید (اصلاح طلبان)، ولایی (اصولگرایان) و مستقلین (اعتدال گرا) را نادیده گرفت. در این میان سؤالی که مطرح می شود این است که آیا رأی به رد لایحه بودجه تصمیمی فراکسیونی بود؟ آن طور که سخنگوی دو فراکسیون مستقلین و ولایی گفتند لایحه در جلسات آنها بررسی شده اما فراکسیونی درباره آن تصمیم نگرفتند.

برای مثال مهرداد لاهوتی، سخنگوی فراکسیون مستقلین در این رابطه گفته است: ما در مورد کلیات بودجه فراکسیونی عمل نکردیم چراکه امکان دریافت نظرات اعضا فراهم نبود لذا تصمیم گیری جمعی انجام نشد و هر کس بر اساس نظر خود عمل کرد.

سیدحسن نقوی حسینی هم که سخنگوی فراکسیون ولایی است درباره تصمیمات این فراکسیون برای لایحه بودجه همان صحبت های لاهوتی را تکرار کرده و گفته است: ما طی جلسات متعددی با حضور کارشناسان و مسئولان از جمله آقای نوبخت اشکالات را مطرح کردیم اما همچنان اشکالات به قوت خود باقی بود البته کمیسیون تلفیق تلاش کرد اصلاحاتی انجام دهد اما همچنان ایرادات جدی به بودجه وارد بود. ما بنا نداشتیم به کلیات بودجه رأی فراکسیونی بدهیم اما بحث های کارشناسی در فراکسیون انجام شد و نهایتاً هم موضع فراکسیونی در این باره نداشتیم.

چرخ و فلک فراکسیون امید

از بین سه فراکسیون، تنها امید بود که تصمیم گرفت به صورت فراکسیونی به لایحه بودجه رأی مثبت بدهد اما باز آنچه رخ داد برخلاف نظر تصمیمی بود که در فراکسیون گرفته شده بود؛ موضوعی که تنها حکایت از ادامه چرخش ها در این فراکسیون دارد.

آن طور که بهرام پارسایی، سخنگوی فراکسیون امید می گوید این فراکسیون صبح روز یکشنبه پیش از آغاز جلسه علنی مجلس برای بررسی کلیات بودجه تشکیل جلسه دادند و جمع بندی این شد که علیرغم انتقادات و ایرادات، با کلیات موافقت شود و پیشنهادات اعضا در بررسی جزییات اعمال شود، اما گویا دوباره اعضای این فراکسیون تصمیم گرفتند در میدان عمل به گونه ای غیر از تصمیم گرفته شده در فراکسیون رفتار کنند و رأی شان را با 180 درجه اختلاف نسبت به موضع فراکسیون ثبت کنند.

هرچند پارسایی در جهت توجیه این رأی می گوید جمع بندی فراکسیون درباره موافقت با کلیات بودجه در جلسه مجمع عمومی صورت نگرفت بلکه جلسه شورای مرکزی بود اما حتی اگر این توجیه را بپذیریم باید پرسید چرا جلال میرزایی که از اعضای شورای مرکزی امید است در مخالفت با لایحه 10 دقیقه نطق می کند؟

علیرضا رحیمی، عضو هیأت رئیسه فراکسیون نیز از در کانال تلگرامی اش از این چرخش ها روایت می کند و می نویسد: گوشه ای از مجلس چند تن از نمایندگان امیدی پس از همفکری فی مابین نیز برای رأی منفی به کلیات (علیرغم مصوبه جلسه صبح فراکسیون) تلاشی آشکار آغاز کردند.

نهایتاً 83 رأی معنادار در موافقت با لایحه بودجه ثبت شد. این رأی نشان داد که اگر تعداد فراکسیون امید را 105 نفر (تعدادی که در سال اول به ریاست محمدرضا عارف رأی دادند) تصور کنیم و همه آن 83 رأی را از آن امیدی ها بدانیم باز به این نتیجه می رسیم که حداقل 22 نفر از اعضای این فراکسیون به سمت دیگری چرخیده اند. حالا در کنار رد طرح تحقیق و تفحص از شهرداری، افتادن تنها وزیر پیشنهادی اصلاح طلب دولت دوازدهم و واگذاری کرسی های هیأت رئیسه، رأی دوگانه به لایحه بودجه 97 نیز در کارنامه امید ثبت شد.

رای سیاسی به لایحه اقتصادی

«بخشی از نمایندگان دیدگاه سیاسی داشتند که در هر صورت موجب شد رأی ندهند و کلیات لایحه بودجه رد شد.» این را غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون تلفیق می گوید؛ موضوعی که با توجه به کارت زردهایی که بهارستانی ها به وزرای دولت نشان دادند و حتی تلاش برای سؤال از رئیس جمهور چندان هم دور از ذهن به نظر نمی رسد.

جلال میرزایی، عضو فراکسیون امید که خودش در مقام مخالفت با لایحه بودجه نطق کرد بر صحبت های تاجگردون مهر تأیید زد و گفت: این اتفاق به نحوه تعامل دولت و مجلس بر می گردد. ما حتی نماینده عضو کمیسیون تلفیق داشته ایم که در صحن علنی رأی منفی داده است. علتش این است که بعضی نمایندگان از اینکه دولت تعامل لازم را با آنها ندارد گله مند هستند.

میرزایی همچنین گفته است: برخی اختلاف نظرهای سیاسی باعث شد مثلاً روز رأی گیری اکثریت اعضای فراکسیون ولایی مخالفت کردند و در صحن هم مشخص بود که اکثریت آنها رأی مثبت به کلیات لایحه بودجه نمی دهند. علت این موضوع به نگاه سیاسی آنها نسبت به دولت و نقدهایی که به دولت دارند برمی گردد.

واهمه از تکرار اعتراضات مردمی

هنوز چند هفته ای بیشتر نیست که از اعتراضات مردمی بر سر مسائل اقتصادی می گذرد؛ اعتراضاتی که جرقه اش گرانی بود و حالا نمایندگان با لایحه ای مواجه هستند که بخشی از آن مستلزم گران شدن سوخت، افزایش مالیات و قطع شدن یارانه هاست. مسئله ای که نه تنها می تواند موج تازه ای از اعتراضات را به دنبال داشته باشد بلکه به هر صورت محبوبیت آنها را هم می تواند تحت الشعاع قرار دهد و البته کار برای سال 98 و انتخابات دوباره مجلس سخت کند.

صحبت های محمود صادقی، نماینده مردم تهران به خوبی این موضوع را تأیید می کند. او با قابل پیش بینی بودن رد کلیات لایحه بودجه در مجلس عنوان می کند: مخالفت با کلیات لایحه بودجه سال ٩٧ از سوی مجلس شورای اسلامی کاملاً قابل پیش بینی بود. پس از این که دولت بودجه را به مجلس ارائه کرد هم در سطح جامعه شاهد واکنش هایی منفی بودیم و هم از صحبت های نمایندگان این گونه برمی آمد که مجلس شورای اسلامی چندان با کلیات لایحه بودجه سال ٩٧ موافق نیست، بنابراین به تصویب نرسیدن آن چندان دور از انتظار نبود.

او تأکید دارد: دولت در لایحه بودجه سال ٩٧ بیش از حد متکی بر بدهی هایی شده که قرار است وصول شود. در واقع این گونه به نظر می رسید که دولت می خواهد بودجه سال های آینده را پیش خور کند. قابل پیش بینی بود که اگر با همین سبک و سیاق پیش برویم دولت به جای مدیریت بحران، بحران های موجود را به تعویق می اندازد. با تعویق انداختن، بحران ابعاد گسترده تری پیدا می کند. در واقع پس از اعتراضات دی ماه گذشته فضایی در مجلس شکل گرفت که منجر به عدم تصویب لایحه بودجه سال ٩٧ شد. مجلس می خواست این پیام را به دولت بدهد که باید بودجه را به نفع مردم تغییر دهد. مجموعا اعتراضات و التهابات ماه گذشته در به تصویب نرسیدن لایحه بودجه سال ٩٧ بی تأثیر نبود.»

لابی های درون صحنی قبل از رای گیری

زمزمه درون صحنی گاه و بیگاه می گویند اگر هیأت رئیسه نسبت به لایحه یا طرحی نظر مساعد نداشته باشد از نفوذش استفاده می کند تا آن را از دور خارج کند یا بلعکس آن را به کرسی بنشاند. بعد از رد کلیات لایحه بودجه 97 برخی حرف و حدیث ها هم دور این زمزمه قدیمی می چرخد، آنچنان که علیرضا رحیمی نماینده تهران در روایتش از روز رأی گیری برای لایحه بودجه به لابی های اعضای هیأت رئیسه اشاره می کند. البته رحیمی این را هم اشاره می کند که «ضمن صحبت با دکتر لاریجانی و تذکر نسبت به لابی های وسیع برخی نمایندگان برای رأی منفی به کلیات لایحه از موضع مثبت ایشان نیز مطلع شدم.»