اصلاح نظام پرداخت یارانه نقدی در پیچ و خم حذف یارانه پردرآمدها / بن بست یارانه

فرصت امروز: «یارانه 97 با فرمول 96» تیتری بود که رسانه ها درباره تازه ترین سخنان محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت به کار بردند. او درباره پیچ و خم حذف یارانه نقدی پردرآمدها گفته بود تا زمانی که فرمولی برای حذف پردرآمدها تعریف نشود، قرار نیست پرداخت یارانه ها در سال97 تغییری کند؛ چراکه به عقیده نوبخت، دولت برای حذف یارانه های نقدی نمی تواند جیب 80میلیون نفر را بگردد. این در حالی است که هفت سال از آغاز هدفمندسازی یارانه ها و پرداخت یارانه نقدی به عموم مردم می گذرد و این هفت سال بی شباهت به هفت خوان رستم در شاهنامه فردوسی نبوده است. تا آنجا که باوجود صراحت قانونی مبنی بر تخصیص 50درصد منابع حاصل از هدفمندی به اقشار ضعیف، اقدام موثری برای حذف یارانه پردرآمدها تا به حال انجام نشده و این مهم در لایحه بودجه سال 97 نیز تاکنون به بن بست خورده است.

بررسی ها نشان می دهد دولت تاکنون 83 مرحله یارانه نقدی پرداخت کرده است و در حقیقت، در این هفت سال بیش از 290هزار میلیارد تومان یارانه نقدی به حساب حدود 75میلیون ایرانی واریز شده است، اما به راستی، دیوار کج یارانه ها تا کجا می خواهد ادامه پیدا کند؟

به گزارش اتاق ایران، بی توجهی به حذف یارانه پردرآمدها، نخستین بار در دولت گذشته جدی گرفته شد، اما باوجود الزام قانونی برای حذف 24میلیون نفر از چرخه یارانه بگیران، دولت با روش شناسایی افراد بی نیاز فقط توانست حدود 4میلیون نفر را حذف کند که البته تعداد زیادی از این افراد با اعتراض به حذف، خود را نیازمند دانسته و خواستار برقراری مجدد یارانه شدند.

از سوی دیگر، در این وضعیت، به دلیل رعایت نکردن الزام قانونی حذف یارانه پردرآمدها از سوی دولت، هجمه سنگینی به دولت یازدهم وارد آمد که به ویژه با نزدیک شدن زمان برگزاری انتخابات96، با شدت بیشتری نیز دنبال شد. در این میان مطرح شدن تحقیق و تفحص از سازمان هدفمندسازی یارانه ها و همچنین داغ شدن ماجرای پیامک های مبتنی بر برقراری مجدد یارانه معترضان در شب انتخابات، فشار به دولت برای حذف یارانه افراد پردرآمد را بیشتر کرد اما دولت با استناد به تجربه ناموفق خود در این حوزه، حذف یارانه بی نیازها را مستلزم کار کارشناسی و یافتن راهکاری برای شناسایی درست افراد می دانست و حاضر به حذف افراد با ملاک حقوق ماهانه بالای 3.5میلیون تومان نمی شد.

در دولت دوازدهم اما، حذف یارانه پردرآمدها برمبنای شناسایی افراد نیازمند استوار شد تا با پرداخت یارانه به افرادی که تحت حمایت سازمان های حمایتی بودند یا جزو اقشار نیازمند به حمایت محسوب می شدند، عملا موضوع پرداخت یارانه عمومی منتفی شود، اما در این مورد نیز دولت با مخالفت هایی در جامعه و مجلس روبه رو شد؛ درحالی که رئیس دولت دوازدهم از ابتدای کار و به ویژه در جریان تدوین لایحه بودجه سال1397، ساماندهی پرداخت یارانه نقدی را از کلیدی ترین برنامه های چهارساله منتهی به 1400عنوان کرده بود.

حسن روحانی، رئیس جمهور، وقتی در میانه های آذرماه در مجلس حاضر شد لایحه بودجه سال آینده را تقدیم کند، از میان همه تبصره های این لایحه، بر 3تبصره 14، 18 و 19 تأکید و آنها را با عنوان «3تبصره تحول آفرین» معرفی کرد که بانی یک تحول بزرگ در بودجه97 خواهند بود، اما در عمل از این 3تبصره، اولی مربوط به هدفمندی یارانه ها بود که پس از کش وقوس فراوان بین دولت و مجلس، قابلیت تحول آفرینی خود را از دست داد و تبصره دوم نیز که مربوط به افزایش قیمت حامل های انرژی و اشتغال زایی بود، نتوانست نظر نمایندگان مجلس را جلب کند.

از این میان فقط تبصره19، مربوط به خصوصی سازی و اجرای طرح های عمرانی باقی ماند که البته آن هم باید دید در وضعیتی که تیر اصلاحات اقتصادی دولت درست بر هدف ننشسته، در عمل چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد.

در تبصره14 لایحه بودجه97، مقرر شده بود منابع تخصیص یافته برای پرداخت یارانه نقدی از 34هزار میلیارد تومان به 23هزار میلیارد تومان کاهش پیدا کند تا حدود 34میلیون نفر از چرخه دریافت یارانه حذف شوند، اما این تبصره پس از یک بار ردشدن کل لایحه بودجه در صحن علنی مجلس به گونه ای تغییر کرد که 7هزار میلیارد تومان به منابع آن افزوده شود و دولت فقط یارانه 20میلیون نفر را قطع کند.

بر این اساس به نظر می رسد سیاست دولت برای پرداخت یارانه فقط به نیازمندان طرفدار چندانی ندارد و همین مسئله باعث شده کل ماجرای حذف یارانه پردرآمدها برای سال آتی نیز منتفی شود.

بد اجراشدن قانون هدفمندی باید متوقف شود

در همین زمینه، سیدحسن حسینی، دبیر کمیسیون اقتصادی مجلس، عدم وجود فرمول شناسایی پردرآمدها را یکی از عوامل اصلی رد شدن کلیات بودجه در صحن مجلس عنوان می کند و معتقد است تعریف کردن این فرمول و حذف یارانه پردرآمدها، به ماه های نخست سال 97 قد نمی دهد.

حسینی می گوید: مجلس با اصل حذف یارانه پردرآمدها مخالف نیست، اما دولت هنوز هیچ مکانیسمی برای این کار ارائه نداده است؛ درحالی که اقدام قبلی دولت برای حذف یارانه پردرآمدها باعث شد افراد محق زیادی بنا بر دلایل واهی حذف شوند و مشکلاتی برای دولت و نمایندگان مجلس به همراه بیاورد.

حسینی معتقد است: حالا هم در اصلاحیه ای که در کمیسیون تلفیق برای تبصره 14بودجه انجام شده، دست دولت برای حذف یارانه پردرآمدها باز است تا فرمول درستی تعیین کند و به دنبال اقشار پردرآمد بگردد، گرچه شواهد امر حاکی از این است که این مکانیسم قطعا به گونه ای نیست که از اول سال 97 شاهد حذف یارانه پردرآمدها باشیم.

البته دبیر کمیسیون اقتصادی مجلس، می گوید: مکانیسم دولت هرچه باشد، کمیسیون تلفیق قیودی برای دولت گذاشته شده و برخی از اقشار جامعه، از جمله روستاییان، حاشیه نشینان شهری، خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و مددجویان سازمان بهزیستی مشمول این قاعده نمی شوند، اما مابقی ماجرا برعهده دولت گذاشته شده است.

حسینی تأکید می کند: در قانون هدفمندی قید شده که یارانه نقدی برای کمک به اقشار کم درآمد است نه اینکه به کل جمعیت کشور پرداخت شود؛ اما این قانون از ابتدا بد اجرا شده و تا امروز هم این بد اجراشدن ادامه دارد و باید یک جا متوقف شود.

به گفته او، در قانون تکلیفی برای پرداخت عمومی یارانه برای دولت در نظر گرفته نشده و فقط مبلغ اعتبارات مشخص شده است که دولت هرچه در مصرف آن صرفه جویی کند، می تواند ارقام بیشتری را به بخش های دیگر، از جمله حوزه عمرانی و اشتغال تخصیص دهد.