گزارش «بیزینس مانیتور» از سیاست های دونالد ترامپ و آینده برجام / ترامپ، برجام، ایران و دیگران

فرصت امروز: «بیزینس مانیتور» در گزارشی به آینده برجام و ارزیابی سیاست های دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا در زمینه برجام پرداخته و معتقد است با وجود اینکه ترامپ بارها در مورد بر هم زدن توافق هسته اي ایران و کشورهای 1+5 صحبت کرده است ولی شواهد نشان می دهد که این توافق همچنان پابرجا خواهد ماند. از دید «بیزینس مانیتور»، انتظار می رود تا انتهای سال ۲۰۱۸، دولت آمریکا از این توافق خارج نشود، زیرا سیاست گذاران و قانون مداران این کشور بارها از دولت ترامپ خواسته اند تا به توافق پایبند بماند.

آنها پایبندی به توافق را به نفع جامعه جهانی مي دانند و بر این باور هستند که با پایبندی به توافق است که مي توان به نظارت بر عملکرد هسته اي ایران ادامه داد. از طرف دیگر تاکید مي کنند برای اینکه ایران هم به ادامه این روند پایبند بماند باید از منافع اقتصادی ناشی از برجام بهره مند شود. توسعه همکاری های اقتصادی و صنعتی کشورهای غربی با ایران، اتصال بانک های ایران به نظام بانکی بین المللی و زمینه سازی برای بهبود اوضاع اقتصادی کشور همه ازجمله مسائلی است که مي تواند ایران را برای ادامه دادن این راه مصمم کند.

اروپا خواستار تداوم اجرای برجام است

اما علت دیگری که برای ادامه توافق برجام وجود دارد، اراده اتحادیه اروپاست. به گزارش آینده نگر، اروپایی ها هم تمایل دارند که این توافق ادامه پیدا کند. آنها سال ها زمان و هزینه کلانی را که برای رسیدن به توافق نهایی صرف شده است دلیل خوبی بر پایبندی به این توافق مي دانند و بر این باور هستند که در دنیایی که تنش هاي سیاسی بین کشورها کمتر است، احتمال توسعه و رونق اقتصادی بالاتر است.

اما خطراتی هم این توافق را تهدید مي کند که تمامی آنها از جانب دولت آمریکاست؛خطراتی از قبیل وضع تحریم هاي تازه به بهانه هسته اي یا غیرهسته اي علیه ایران، افزایش فشارهای اقتصادی آمریکا روی این کشور آسیایی و نفت خیز و ایجاد فضای تردید در مورد بقا و کارایی توافق هسته اي که مي تواند منافع اقتصادی این توافق را برای ایران هرچه کمتر کند. تمامی این تلاش ها مي تواند سبب شود ایران یا آمریکا از این توافق خارج شوند. اگرچه شواهد نشان مي دهد ایران در این سال ها بسیار درایتمندانه عمل کرده است و تمایلی برای بر هم زدن این توافق ندارد ولی اگر با گذشت زمان شاهد این باشد که امضای توافق هسته ای باعث از بین رفتن تحریم ها و باز شدن فضای اقتصادی و مالی در ایران نشده است، دیگر دلیلی برای ادامه راه وجود نخواهد داشت.

آمریکا نمی خواهد از توافق خارج شود

بسیاری از تحلیل گران بر این باورند که سنگ اندازی هاي دولت ترامپ در مسیر توافق هسته اي و تهدید هاي پی درپی او با هدف پر کردن آستانه تحمل ایران و خارج شدن این کشور از توافق هسته اي است. آنها به مطالب عنوان شده توسط ترامپ در جریان رقابت های انتخاباتی اشاره مي کنند و مي گویند او از زمان رقابت های ریاست جمهوری بارها اعلام کرد که از این توافق خارج مي شود و کارایی آن را زیر سوال برد ولی زمانی که وارد کاخ سفید شد با این واقعیت روبه رو شد که خروج آمریکا از توافق به معنای زیر سوال بردن اعتبار دولت این کشور است. به این معنا که توافق هاي بین المللی با آمریکا معتبر نیست زیرا دولت های بعدی مي توانند به سادگی توافق قبلی را زیر پا بگذارند.

به همین دلیل شروع به افزایش سختگیری، ایجاد فضای تردید و بی ثباتی در مورد آینده توافق، افزایش فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران و ایجاد جو تنش علیه ایران در رسانه هاي آمریکا کرد؛ فضایی که سبب شد ایران از توافق خارج شود و بار این مسئولیت به دوش ایران باشد. ولی بررسی ها نشان مي دهد که ایران این بازی را به خوبی تشخیص داده و با ترامپ در این مسیر همراه نشده است.

ترامپ اخیرا اعلام کرده است که کنگره با پیشنهاد دادن اصلاحاتی برای توافق هسته ای، مي تواند به بقای آن کمک کند؛ مسئله اي که کنگره در دوره گذشته هم زیر بار آن نرفت. ارزیابی ما این است که کنگره آمریکا هم تمایلی به برهم خوردن این توافق ندارد و به همین دلیل در مسیری حرکت نمی کند که این توافق را بر هم بزند. بنابراین تا انتهای سال جاری آمریکا به تعلیق تحریم ها ادامه خواهد داد.

روسیه و چین با آمریکا همراه نیستند

نکته مهم دیگر این است که حتی اگر آمریکا به بهانه هاي غیرهسته اي، اقدام به وضع تحریم هاي تازه اي علیه ایران کند، باز هم تاثیرگذاری این تحریم ها به اندازه تحریم هاي قبلی نخواهد بود، زیرا کشورهای دیگر از جمله روسیه و چین با آمریکا همراه نخواهند شد و حتی سایت اویل پرایس به نقل از شرکت های چینی خریدار نفت از ایران نوشته است که چین رسما اعلام کرد حتی در صورت وضع محدودیت های تازه علیه ایران به خرید نفت از این کشور ادامه مي دهد.

از طرف دیگر، ایران در سال های اخیر استراتژی افزایش همکاری اقتصادی با کشورهای آسیایی را در پیش گرفته است تا دیگر تحت تاثیر سیاست های کشورهای غربی قرار نگیرد. باید در نظر داشت اروپایی ها هم طی یک سال اخیر بارها بر ضرورت تداوم برجام و عدم همکاری با ترامپ در مسیر برهم زدن بزرگ ترین دستاورد سیاسی دنیا در عرصه بین الملل تاکید کرده اند و تاکنون زیر بار فشارهای دولت ترامپ علیه این توافق نرفته اند. به همین دلیل مي توان در مورد بقای توافق هسته اي در سال ۲۰۱۸ با اطمینان بیشتری صحبت کرد ولی باید در نظر داشت که آمریکا همچنان به سنگ اندازی و ایجاد فضای ناامن در تجارت دنیا ادامه خواهد داد؛ مسئله اي که مي تواند منافع ایران از این توافق را کاهش دهد.

مسیر برجام

ایران و کشورهای 1+5 بعد از بالغ بر یک دهه مذاکره در ژانویه سال ۲۰۱۵ موفق به امضای توافق هسته اي شدند؛ توافقی که در ازای برداشته شدن تحریم هاي اقتصادی ایران و اتصال شبکه بانکی کشور به شبکه بانکی جهانی و مزایای دیگر، فعالیت هسته اي ایران را برای چندین سال محدود کرد و سطح نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی را از مراکز هسته اي کشور افزایش داد. یک سال بعد از امضای توافق یعنی در ژانویه سال ۲۰۱۶، توافق رسما اجرا شد. تحریم نفتی ایران برداشته شد و سرمایه گذاری خارجی در کشور رشد کرد ولی به دلیل نزدیکی به انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا و روی کار آمدن ترامپ، نرخ رشد سرمایه گذاری خارجی در ایران کمتر از انتظار بود. اما ایران توانست میزان صادرات نفت خود را به سطحی که پیش از تحریم ها بود بازگرداند.

سخنان عراقچی در موسسه چتم هاوس

در همین زمینه، عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه ایران در موسسه چتم هاوس در لندن گفت که اگر توافق هسته ای نفعی برای ایران نداشته باشد و اگر بانک ها همچنان از همکاری با جمهوری اسلامی خودداری ورزند، ایران از برجام خارج می شود.

به گزارش ایسنا به نقل از رویترز، عراقچی اعلام کرد: اگر برنامه جامع اقدام مشترک از دست برود، ما با یک بحران هسته ای دیگر روبه رو خواهیم شد. دیگر برای اروپایی ها یا جامعه بین الملل، وقتی از حفظ توافق هسته ای یا نجات آن گفته می شود، گزینه انتخاب میان ایران یا بازار آمریکا یا گزینه همکاری های اقتصادی در میان نخواهد بود، بلکه گزینه انتخاب میان بهره مندی از امنیت یا ناامنی در میان است.

معاون وزیر امور خارجه ایران ادامه داد: حتی اگر ضرب الاجل های آمریکا سپری شود و تعلیق تحریم ها علیه ایران بر اساس برجام تمدید شود، ولی بانک ها از معامله با ایران خودداری ورزند، توافق هسته ای با این وضع نمی تواند به حیات خود ادامه دهد.

عراقچی گفت: اگر همین سیاست بلاتکلیفی و ابهام درباره برجام ادامه داشته باشد، اگر شرکت ها و بانک ها با ایران همکاری نداشته باشند، ما نمی توانیم در توافقنامه ای که هیچ نفعی برای ما ندارد باقی بمانیم. ترامپ جو نامطمئنی ایجاد کرده است که برای جامعه تجاری در همکاری با ایران همانند سم است. فکر نمی کنم این توافق بدین شیوه قابل دوام باشد. اگر سیاست سردرگمی ادامه یابد، اگر شرکت ها با ایران همکاری نکنند، ما نمی توانیم در توافقی باقی بمانیم که نفعی برای ما ندارد.