رتبه 130 ایران در جهان

8 سال پیش ( 1396/12/5 )

در تازه ترین گزارش سازمان «شفافیت بین الملل» از شاخص «ادراک فساد»، ایران با یک پله صعود نسبت به سال گذشته، در رتبه 130 از میان 180 کشور جهان ایستاد.

سازمان مردم نهاد «شفافیت بین الملل» تازه ترین گزارش خود در مورد شاخص ادراک فساد در کشورهای مختلف جهان را بر مبنای داده های سال 2017 منتشر کرد؛ گزارشی که نشان می دهد اغلب کشورهای جهان پیشرفتی در زمینه کاهش فساد نداشته اند یا اینکه پیشرفت بسیار اندکی را تجربه کرده اند؛ چنانچه بیش از دوسوم از کشورها امسال نمره زیر 50 دریافت کرده اند و نمره متوسط سطح فساد در بین کل کشورهای این فهرست 43 بوده است. بهترین منطقه جهان منطقه اروپای غربی با امتیاز ۶۶ و بدترین منطقه هم صحرای آفریقا با میانگین امتیاز ۳۲ است. اروپای شرقی و آسیای مرکزی با میانگین ۳۴ نیز در رده بعدی قرار دارند.

در این رده بندی، نیوزیلند با امتیاز ۸۹ در صدر قرار دارد و پس از این کشور دانمارک با امتیاز ۸۸، فنلاند و نروژ و سوئیس با امتیاز ۸۵، در رده های دوم و سوم قرار دارند. سنگاپور با امتیاز ۸۴ در رده ششم قرار دارد و بهترین عملکرد را در بین کشورهای آسیایی داشته است. امارات نیز بهترین عملکرد را در منطقه داشته و با ۷۱ امتیاز در رده ۲۱ قرار دارد. همچنین سومالی با ۹ امتیاز در انتهای این رده بندی قرار دارد و پس از آن سودان جنوبی با ۱۲ و سوریه با ۱۴ امتیاز قرار دارند.

گزارش مرکز پژوهش ها از شاخص ادراک فساد

سازمان شفافیت بین الملل هر سال بر اساس نظرسنجی های انجام شده از کارشناسان و فعالان عرصه کسب و کار در مورد میزان فساد بخش دولتی آن کشور، اقدام به رتبه بندی کشورها در قالب شاخصی به نام شاخص ادراک فساد (Corruption Perceptions Index) می کند و در گزارش اخیر خود نیز 180 کشور را از این لحاظ مورد بررسی قرار داده است.

بر اساس این گزارش، رقم شاخص ادراک فساد بین صفر تا 100 قرار دارد، به این صورت که فاسدترین دولت ها (از نگاه کارشناسان و صاحبان کسب وکار در کشور مربوطه) امتیازشان به عدد صفر نزدیکتر است و پاک ترین دولت ها نیز امتیازی نزدیک تر به 100 کسب می کنند که طبیعتاً در رتبه ای بهتر نیز جای می گیرند.

در گزارشی که مرکز پژوهش های مجلس چندی پیش از شاخص های بین المللی فساد منتشر کرده است، شاخص «ادراك فساد» ازجمله شاخص های مهمی است که برای سنجش فساد در جهان به کار می رود. اصطلاح «فساد» از فعل لاتین Rumpere می آید كه به معنای شكستن است. بنابراین در فساد چیزی می شكند یا نقض می شود؛ این چیز ممكن است یك شیوه رفتار اخلاقی یا قانونی یا گاهی مقررات اداری باشد. چنانچه بانك جهانی فساد را این گونه تعریف می كند: سوءاستفاده از اختیارات دولتی برای كسب منافع شخصی. این تعریف در ایران عموماً تحت عنوان فساد اداری به كار می رود.

سازمان «شفافیت بین الملل»

سازمان شفافیت بین الملل، سازمانی غیردولتی است كه در سال 1993 تأسیس شد و مقر اصلی آن در آلمان است. هدف اصلی این سازمان، مبارزه با فساد است. شاخص CPI از سوی این سازمان و به وسیله لامبدورف در ژوئن 1995 برای اولین بار تهیه و در سال 1996 به صورت رسمی ارائه شد. در این شاخص كشور ها از نظر میزان فساد ارزیابی و بررسی می شوند و هر سال فهرستی از این كشور ها با توجه به میزان سلامت و فساد آنها منتشر می شود. ایران نیز از سال 2003 در این فهرست قرار گرفته است. این شاخص كه تقاضای فساد را نشان می دهد شاخصی تركیبی است كه به وسیله اندازه گیری های گوناگون میدانی و اسنادی به دست می آید و مبتنی بر ادراك و نگرش تعدادی از تجار، تحلیلگران اقتصادی، سیاستمداران و مدیران بخش دولتی است.

نقدی بر شاخص ادراک فساد

در حال حاضر با تلاش های انجام شده اطلاعات این شاخص از 12 منبع تأمین می شود. به عبارت دیگر 12 منبع و مرجع بین المللی اطلاعات لازم برای محاسبه شاخص CPI را ارائه می كنند. این 12 مرجع، 18 نوع اطلاعات را تولید می كنند كه از آنها برای محاسبه شاخص استفاده می شود. دوره زمانی اطلاعات استفاده شده برای محاسبه شاخص، معمولاً دو سال است.

همان گونه كه سازمان شفافیت بین المللی اشاره كرده است، CPI شاخصی برای بیان فساد مالی است و فقط رشوه را اندازه گیری می كند. این سازمان اخیراً شاخص BPI را كه نشان دهنده عرضه فساد است در مقابل CPI كه تقاضای فساد است، منتشر كرد. به عبارت دیگر BPI شاخص پرداخت كنندگان رشوه و CPI شاخص دریافت كنندگان رشوه است. دومین و مهم ترین نكته درباره این شاخص، آن است كه این شاخص مبتنی بر ادراك پاسخ دهندگان است و این ادراك به دلیل تأثیرپذیری از محیط و تفسیر ها و برداشت هایی كه از مفهوم فساد و مصادیق آن در كشورهای مختلف وجود دارد قطعاً فرهنگ مدار است. به همین دلیل، نمرات كسب شده كشور ها به هیچ وجه با هم قابل مقایسه نیست، به خصوص هنگامی كه افرادی از كشورهای دیگر می خواهند درباره فساد در- كشور دیگری- بدون توجه به ویژگی ها و شرایط اقتصادی- فرهنگی آن كشورها، اظهارنظر كنند. در نظر نگرفتن شرایط اقتصادی- فرهنگی كشورها، عدم توجه به مواردی از قبیل حجم مداخله دولت ها در اقتصاد، تفاوت های ساختاری كشور ها و تكرار نقاط تماس مردم و فعالان اقتصادی با دولت، باعث می شود كه نتوانیم به نتایج این شاخص اعتماد زیادی داشته باشیم.

كم و كیف فساد در كشورهایی نظیر ایران كه سطح تماس كارگزاران با ارباب رجوع بسیار بالاست و ارباب رجوع برای هر كاری باید تماس های مكرری با كارگزاران داشته باشد، با كشوری كه این تماس ها به حداقل رسیده است، به دلایل گوناگون متفاوت است و این از مواردی است كه CPI نمی توان آن را در نظر بگیرد.

جایگاه ایران در شاخص ادراک فساد 2017

ایران در گزارش اخیر سازمان شفافیت بین الملل در مورد شاخص ادراک فساد، با کسب 30 امتیاز یعنی یک امتیاز بالاتر از سال گذشته، در رتبه 130 جهان و مشترک با کشورهای سیرالئون، گامبیا، میانمار و اوکراین قرار گرفته که نشان دهنده تنها یک پله بهبود نسبت به سال قبل است. این در حالی است که ایران در سال های اخیر هرگز نتوانسته است امتیازی بالاتر از 30 و رتبه ای بهتر از 120 در شاخص ادراک فساد کسب کند.

از لحاظ جایگاه منطقه ای در زمینه شاخص ادراک فساد نیز امتیاز و رتبه ایران به هیچ وجه قابل قبول و پذیرفته نیست، به طوری که در بین کشورهای منطقه خاورمیانه تنها کشورهای لبنان، عراق، یمن و سوریه در رتبه بندی سازمان شفافیت بین الملل رتبه ای نازل تر از ایران کسب کرده اند. این در حالی است که کشورهای امارات، قطر و قبرس بهترین جایگاه منطقه را در زمینه شاخص ادراک فساد دارند.

در رتبه بندی جدید سازمان شفافیت بین الملل، بخش دولتی ایران به مانند سال های گذشته امتیازی پایین تر از حد متوسط کسب کرده و در جایگاهی بسیار نازل در سطح منطقه و جهان قرار گرفته است؛ وضعیتی که حتی اگر نخواهیم آن را با شیوع چشمگیر فساد در بخش دولتی مترادف بدانیم، حداقل می توانیم به بی اعتمادی شدید کارشناسان و فعالان بخش خصوصی به عملکرد نهادهای دولتی تعبیرش کرده و آن را هشداری جدی برای اقتصاد ایران تلقی کنیم.

همچنین چنان که در اغلب شاخص های مهم اقتصادی و رفاهی دیگر نیز مشاهده می شود، در رتبه بندی شاخص ادراک فساد نیز هر چهار کشور منطقه اسکاندیناوی شامل دانمارک، فنلاند، نروژ و سوئد در بین 10 کشور برتر جهان قرار گرفته اند؛ هرچند کشور نیوزیلند توانسته است بالاتر از همه این کشورها بر جایگاه نخست جهان تکیه بزند. علاوه بر کشورهای یادشده، نام کشورهای دیگری همانند سوئیس، سنگاپور، کانادا، لوکزامبورگ، هلند و انگلیس نیز در جمع کشورهای برتر در این شاخص دیده می شود.