«فرصت امروز» تغییرات نرخ دلار در ۳۰ سال گذشته را بررسی می کند / رام کردن اسب سرکش دلار

فرصت امروز: مهار دلار از دست بانک مرکزی خارج شده و افسار گسیخته است؛ دلاري که بانک مرکزي مدعي مهار آن از ابتداي دولت يازدهم بوده است، اما در دولت دوازدهم و از اواخر سال گذشته، افسار آن از دست بانک مرکزی رها شد و در اتفاقی تاریخی روز یکشنبه مرزهای 5 هزار و 800 تومان را نیز درنوردید و روز دوشنبه به 6هزار تومان رسید.

اما در حالی دلار مرزهای ناممکن را در بازار ارز پشت سر گذاشته که قیمت سکه نیز در همان روز از این افسارگسیختگی نرخ دلار در امان نماند و طلا و سکه هم رشدی قابل توجه را تجربه کردند. این افزایش بی ضابطه نرخ دلار و رشد قابل توجه قیمت طلا و سکه در حالی است که قیمت برخی خودروهای داخلی نیز تحت تأثیر افزایش نرخ بیمه شخص ثالث در سال جدید افزایش یافت و گویی دومینویی در بازارهای موازی شکل گرفته است، چنانچه به دنبال افزایش نرخ ارز، نگرانی ها درباره افزایش قیمت کالاها از جمله کالاهای سرمایه ای مثل مسکن نیز افزایش یافته و کارشناسان معتقدند اگر نوسانات نرخ ارز کنترل نشود و همچنان رو به رشد باشد به طور قطع بازار مسکن را هم تحت تاثیر قرار می دهد. با این همه، نکته مهم در این میان آن است که مسئولان باید قبل از آنکه افزایش شدید نرخ ارز به سایر بازارها سرایت کند، نسبت به کنترل و تعدیل آن اقدام کنند.

اما نگاهی به تغییرات نرخ دلار در ۳ دهه گذشته نشان می دهد که این ارز در حدود 30 سال اخیر، رشدی ۶۰۰۰ درصدی داشته و دلار آمریکا در این سال ها از حدود ۹۶ تومان به حدود ۵۶۰۰ تومان رسیده است. به گزارش ایسنا، سال هاست که دلار به عنوان ارز مبادلاتی در سبد ارزی جهان و البته ایران حکمرانی می کند و با توجه به این شرایط، تغییرات و تحولات دلار همواره عاملی اثرگذار در اقتصاد ایران بوده است. این ارز طی سال های اخیر اغلب با چند نرخ عرضه شده و در دوره های محدودی تک نرخی بوده است؛ به طوری که در دهه ۷۰ برای دوره ای کوتاه ارز تک نرخی شده اما چندان دوام نیاورد تا اینکه در ابتدای دهه ۸۰ بانک مرکزی مجدد دست به تک نرخی کردن ارز زند و برای چند سالی هر چند کوتاه پابرجا بود ولی در نهایت تحریم ها و کند شدن روابط کارگزاری بانک ها و تبادلات بین المللی مانع از یکسان سازی پایدار شد و بار دیگر بازار ارز ایران چند نرخی شد.

در اوایل دهه ۹۰ جریان بازار ارز روزهای ملتهبی را تجربه کرد؛ به گونه ای که نوسان سال های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ برای خود معروف شد و همواره از آن یاد می شود؛ دوره ای که دلار به یکباره از متوسط نرخی حدود ۱۰۵۰ تومان در سال ۱۳۸۹ تا ۲۶۰۰ تومان در سال ۱۳۹۰ رسید و در ادامه در سال ۱۳۹۲ تا بیش از ۳۲۰۰ پیش رفت و کانال های جدید دلار در این سال ها باز شد. البته مخاطبان بازار ارز فراموش نکرده اند که آن زمان رکورد دلار ۴۰۰۰ تومانی حتی برای یک روز هم که شده در تاریخ دلاری ایران ثبت شد.

در سال ۱۳۹۱ با توجه به التهابات ارزی بود که مرکز مبادلات ارزی از سوی بانک مرکزی راه اندازی شد و هر روز قیمت حدود ۳۹ ارز بر مبنای دولتی تعیین و به گروه های مشمول عرضه می شد و همچنان نیز به فعالیت خود ادامه می دهد، هر چند که اکنون لیست دریافت کنندگان ارز مبادله ای خالی تر از گذشته است. همزمان در کنار فروش دلار در بازار آزاد، نرخی از سوی بانک مرکزی برای کالاهای اساسی اعلام شد که همان ۱۲۲۶ معروف است. این نرخ نیز به مرور از صحنه ارزی محو شد و اکنون دلار با دو نرخ آزاد و مبادله ای عرضه می شود.

اما دلار در نیمه دوم سال قبل وارد دور تازه ای از نوسان و بی ثباتی در بازار ارزی ایران شد و تکرار جریان سال های ابتدایی دهه ۹۰ بود و شدت نوسان در مواقعی بیشتر شد و نرخ های عجیب تری به بازار آمد. دلار از حدود ۳۷۰۰ تومان در شهریورماه سال ۱۳۹۶ تا پایان ۲۰ روز ابتدایی سال ۱۳۹۷ حدود ۲۰۰۰ تومان گران شده و تا ۵۷۰۰ تومان پیش رفته است.

هر چند که رئیس کل بانک مرکزی چندی پیش ابراز امیدواری کرد که شرایط بازار ارز به مانند سال ۱۳۹۲ بتواند به حالت عادی برگردد، اما فعلا خبری از این وعده و امید نیست. از نگاه مسئولان اقتصادی اوضاع فعلی بازار ارز عمدتا ناشی از تقاضای غیرواقعی و عوامل غیراقتصادی است و نمی تواند در بلندمدت دوام داشته باشد.

این در حالی است که مروری بر تغییرات نرخ دلار در 30 سال قبل تاکنون نشان می دهد که دلار از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۳ نوسان چندانی نداشته و در کانال ۲۰۰ تومان بوده اما به تدریج وارد کانال های بالاتری شده است. دلار حتی تا سال ۱۳۸۷ نرخ ۱۰۰۰ تومان را هم تجربه نکرده و از این سال به بعد است که وارد دورتازه قیمتی می شود و نرخ آن چهار رقمی شده است. این ارز در 30 سال گذشته اقتصاد ایران رشد کرد و تا بیش از ۵۷ برابری را تجربه است.