نگاهی به تحریم از منظر دوگانه «درد» و «استقامت» / هنر تحریم ها

فرصت امروز: مرکز پژوهش های مجلس، کتاب «هنر تحریم ها، نگاهی از درون میدان» نوشته ریچارد نفیو، مسئول تیم طراحی تحریم ها علیه ایران در دوره دوم اوباما را ترجمه و منتشر کرد.

در مقدمه این کتاب و در معرفی نویسنده آن آمده است که ریچارد نفیو، مسئول تیم طراحی تحریم ها علیه ایران، منجر به برجام، در دوره دوم اوباما و چهره اصلی تیم پشتیبان مذاکره کنندگان این توافق در امور تحریم ها در وین بوده است. نفیو پیش از آن، به مدت 10 سال مسئول امور ایران در شورای امنیت ملی در کاخ سفید و قائم مقام هماهنگی سیاست تحریم در وزارت خارجه ایالات متحده بوده است. در حقیقت، نفیو را می توان فرمانده چریک های کت و شلواری جنگ تحریمی ایالات متحده علیه ایران خطاب کرد.

نفیو در کتاب «هنر تحریم ها، نگاهی از درون میدان» به تشریح چارچوب فکری و عملی خود در طراحی تحریم ها علیه ایران با هدف افزایش حداکثری تأثیر و موفقیت آنها می پردازد. این کتاب، به دلیل آنکه نه از بعد نظری یا دانشگاهی، بلکه با دیدی کاملا عملگرایانه و معطوف به مسئله تحریم گذاری می پردازد و توسط مسئول طراحی تحریم های ایران نوشته شده، از آثار دیگر در این زمینه متمایز است.

به گزارش مرکز پژوهش های مجلس، البته محتوای این کتاب مورد تأیید بازوی پژوهشی مجلس نیست و صرفا با هدف آشنایی سیاستگذاران با نگاه، رویکرد و روش های طراحان سیاست تحریم علیه ایران منتشر شده است. این کتاب، در آستانه سال 1397 شمسی در آمریکا منتشر شده و به همین خاطر در ارتباط با تحولات مرتبط با ایران، تازگی دارد. همچنین این اثر از زمان کوتاهی که منتشر شده تاکنون، در حد راهنمای آموزشی تحریم گذاری در سطوح بالای دستگاه سیاستگذاری آمریکا معرفی شده است.

نویسنده در این کتاب به بیان نوع نگاه خود به تحریم ها از منظر دوگانه «درد/استقامت» می پردازد. وی توضیح می دهد که درد تحریم ها را چه زمانی، چگونه و بر کجا می توان وارد کرد و در عین حال، استقامت طرف مورد تحریم را چگونه و براساس چه شاخص هایی می توان سنجید و تحریم ها را چگونه متناسب با این شاخص ها، تنظیم و بازتنظیم کرد که بیشترین تأثیر را بر جای بگذارد، به طوری که در نهایت دیپلماسی وارد شده و نفع حداکثری را برای تحریم گذار به ارمغان بیاورد.

نویسنده در جای جای کتاب خود نشان می دهد که تحریم گذاری به عنوان ابزار استراتژیک در دستگاه سیاست خارجی ایالات متحده، نه امری صرفا فنی، بلکه بیشتر هنر تصمیم گیری و به کار گرفتن خلاقانه ابزارهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در این مورد است. به عنوان مثال، نفیو نشان می دهد که چگونه در عین تحریم اقلام مختلف، واردات کالاهای لوکس را از تحریم مستثنا کرده تا به احساس اجتماعی تحریم شدگی بیشتر دامن بزند، یا مثلا چگونه افزایش قیمت مرغ در ایران، موضوعی که هدف تحریم نبوده، به افزایش فشار تحریم ها کمک کرده است یا مثلا چطور واردات برخی اقلام را منع نکرده تا ذخیره ارزی ایران با سرعت بیشتر و زودتر تحلیل برود و. . . .

نتیجه کلی کتاب برای مخاطب ایرانی و سیاستگذاران می تواند این نکته باشد که اولا تحریم گذار تحریم را به عنوان ابزار اصلی و ثابت در جعبه ابزار تعامل خود با کشورهای دیگر می داند و این امر با اقدامات مقطعی قابل رفع نیست، چنان که در مواعد و زمینه های مختلف قابل استفاده مجدد است و ثانیا و مهم تر از آن اینکه: آنچه سرنوشت جنگ تحریمی را مشخص خواهد کرد، «هنر استقامت» در ابعاد مختلف آن و به کارگیری روش های مختلف سنتی و خلاقانه است که در گام آخر می تواند نفع دیپلماتیک را برای کشور تحت تحریم رقم زند و بدون ساختن بستر استقامت، شروع از گام آخر می تواند نتایج معکوس به بار آورد.