معاون وزیر اقتصاد از امضای 32 میلیارد دلار فاینانس از سال 94 تاکنون خبر داد / جذب ۵ میلیارد دلار سرمایه خارجی در سال گذشته

فرصت امروز: معاون وزیر اقتصاد و رئیس سازمان سرمایه گذاری خارجی و کمک های فنی و اقتصادی ایران از جذب ۵ میلیارد دلار سرمایه خارجی در سال ۹۶ خبر داده است. به گفته محمد خزاعی، این میزان جذب سرمایه گذاری خارجی در سال 96 از رشد 45درصدی نسبت به سال 95 برخوردار بوده است.

معاون وزیر اقتصاد همچنین گفته است که تعداد طرح های مصوب هیأت سرمایه گذاری خارجی در سال 96 نسبت به سال های گذشته 25درصد افزایش را نشان می دهد. به گفته خزاعی، کل طرح های مصوب هیأت سرمایه گذاری خارجی در سال 96، 190 طرح با حجم سرمایه گذاری مصوب 10.6 میلیارد دلار بوده است.

اما آمار دیگری که خزاعی اعلام کرده درباره فاینانس است. به گفته معاون وزیر اقتصاد، کل فاینانس های بسته شده از سال 94 تاکنون بیش از 32 میلیارد دلار بوده است. او در گفت وگو با فارس همچنین در مورد قراردادهای فاینانس نیز گفته که پس از خروج آمریکا از برجام هیچ قرارداد فاینانسی تاکنون لغو نشده است.

پیش از این، اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور، در مهرماه سال 96 از جذب 14میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران پس از اجرای برجام خبر داده بود. به گفته جهانگیری، از ابتدای دولت یازدهم تا شهریورماه سال 96، 19 میلیارد و 377 میلیون دلار سرمایه گذاری مستقیم در وزارت امور اقتصاد و دارایی تحت حمایت قانون سرمایه گذاری مستقیم خارجی به تصویب رسیده است و بیش از 11میلیارد و 660 میلیون دلار آن به کارخانه و صنعت در کشور تبدیل شده است.

راهی که سرمایه خارجی می پیماید

اما جدا از آخرین آمار رسمی که معاون وزیر اقتصاد از میزان جذب سرمایه گذاری خارجی در سال 96 ارائه داده است، پرسش مهم این است که سرمایه خارجی از ارائه پیشنهاد تا رسیدن به صنعت چه راه دور و درازی را می پیماید و جذب سرمایه خارجی چه زمانی اثر واقعی خودش را نشان می دهد؟

به گزارش اتاق تهران، سرمایه گذار خارجی از زمانی که خودش را به دستگاه های خصوصی و دولتی ایران برای همکاری معرفی می کند باید سه مرحله دیگر را برای ایفای نقش در صحنه اقتصاد ایران پشت سر بگذارد. پس از ملاقات و گفت وگو و جلب نظر سازمان سرمایه گذاری یا سایر نهادهای دولتی و خصوصی در ایران نوبت به انجام مذاکرات فنی توسط سازمان سرمایه گذاری درباره انواع تضمین ها و پوشش های قانونی می رسد و البته همزمان با این مذاکرات، گفت وگو با طرف ایرانی که می تواند یک وزارتخانه یا یک پروژه نیروگاهی باشد هم برای بستن قرارداد تجاری و در نهایت ارائه آن به سازمان سرمایه گذاری برای صدور مجوز نهایی انجام می شود. پس از این درخواست های مربوط به پروژه ها در هیأت سرمایه گذاری بررسی می شود. این هیأت از معاونان وزارت امور خارجه، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، بانک مرکزی، روسای اتاق های بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و اتاق تعاون و معاونین وزرای وزارتخانه های مربوط تشکیل شده است و پس از تصویب مجوز سرمایه گذاری به امضای وزیر اقتصاد و دارایی می رسد. مرحله بعدی دنبال کردن مراحل اجرایی توسط سرمایه گذار است و سایر سازمان هایی که نقشی در این قرارداد دارند وارد فاز اجرا می شوند. نکته جالب اینکه اگر سرمایه گذار بخشی از سرمایه اش در مدت معینی که معمولا شش ماه در نظر گرفته می شود، به کشور وارد نکند، مجوز او لغو می شود.

بدل سرمایه

در اردیبهشت سال 95 یعنی چهارماه پس از لغو تحریم ها، سخنگوی دولت از جذب 3 میلیارد دلار سرمایه خارجی خبر داد. این آمار با واکنش های مختلف از سوی تحلیلگران اقتصادی روبه رو شد؛ واکنش هایی که از لزوم تفکیک سرمایه گذاری خارجی یا FDI از فاینانس یا همان استقراض می گفت. بعضی از فعالان اقتصادی حتی از فاینانس با عنوان روش خلع سلاح شرکت های ایرانی یاد کردند و اینکه بعضی دستگاه های دولتی تفاوتی بین سرمایه گذاری مستقیم خارجی و استقراض از خارج قائل نیستند. رئیس سندیکای صنعت برق یکی از این منتقدان بود که دریافت وام خارجی در زمینه هایی که از نظر بومی در آن قوی هستیم را رد می کرد. علیرضا کلاهی صمدی گفت: «وزارت نیرو قصد دارد تجهیزات از شرکت های خارجی خریداری کند و این خرید را در قالب فاینانس چهار و پنج ساله انجام می دهد که این سرمایه گذاری نیست و استقراض است.»

یکی از روزنامه های اقتصادی هم در مهرماه سال 96 از این نوشت که فاینانس وامی است که باید بازپرداخت شود. هرگاه فاینانس ها صرف سرمایه گذاری های تکراری با فناوری عقب مانده و فاقد رقابت پذیری شوند و محصولات آنها قابلیت صادرات نداشته باشند، یا اگر بخشی از این وام ها به زخم پرداخت بدهی های دولت زده شود یا در فضای دیوان سالاری حیف و میل شود، آنگاه بازپرداخت اصل و فرع وام ها معضلی دیگر بر معضلات کشور خواهد افزود. دولت مسئولیت بازپرداخت فاینانس ها را برعهده دارد؛ درحالی که تقبل زیان احتمالی سرمایه گذاری های مستقیم خارجی (یا مشترک) برعهده دولت نیست.

فاینانس چگونه انجام می شود؟

اما سوال دیگر این است که فاینانس در ایران چگونه انجام می شود؟ سازمان سرمایه گذاری و کمک های فنی و اقتصادی ایران علاوه بر سه مرحله اول جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی برای دریافت فاینانس چهار مرحله دیگر را هم تعریف کرده است. یکی از مراحل تهیه پیش نویس موافقتنامه وام از سوی طرف خارجی است که نرخ، مدت زمان و دیگر جزییات در آن آمده و تهیه آن پیچیده، مشکل و زمانبر است. پیش از این هم یک یادداشت تفاهم به امضا می رسد و همزمان با این مراحل، شرکت های خصوصی یا دولت با بانک عامل و طرف خارجی برای اجرای پروژه وارد مذاکره شده و قرارداد تجاری می بندند که این مرحله هم به نوبه خود یکی از خان های مفصل است. ادامه مذاکرات در مرحله آخر روی متن ضمانتنامه انجام می شود و اگر دریافت وام برای انجام یک پروژه دولتی است، باید پیش از اجرا مجوز شورای اقتصاد و وزارتخانه مربوط هم دریافت شود.