پیش بینی وضعیت اقتصادی در چند ماه آینده / عوامل بی ثباتی رشد اقتصادی ایران

فرصت امروز: اواسط اردیبهشت ماه امسال بود که دونالد ترامپ از خروج آمریکا از برجام خبر داد و به تمامی شرکت ها فرصت داد تا ظرف مدت ۱۸۰ روز (شش ماه) فعالیت های خود را از ایران خارج کنند. همین امر باعث شد تا بسیاری از شرکت های خارجی که به واسطه برجام با ایران قرارداد امضا کرده بودند تصمیم بگیرند تا از مزایای سرمایه گذاری در ایران چشم پوشی کنند. توتال، پژو و... ازجمله این شرکت های اروپایی بودند که برای بار دوم در چند سال اخیر با اعمال تحریم ها از سوی آمریکا، ایران را ترک کرده اند.

اما با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم های بانکی و پولی، حالا وضعیت اقتصاد ایران به موضوع گمانه زنی اقتصاددانها بدل شده است. در همین زمینه، عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی تهران با اشاره به تأثیر نوسانات قیمت و صادرات نفت بر اقتصاد ایران، رشد یا عدم رشد اقتصادی ایران را تا اندازه بسیاری زیادی ناشی از تحولات آینده ارزیابی کرد.

وحید شقاقی شهری، عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی در گفت وگو با ایسنا، درباره اثرات خروج آمریکا از برجام بر میزان رشد اقتصادی گفت: واقعیت این است که اقتصاد ایران همچنان تابع نفت است. ما در سال ۱۳۹۱ در ایران رشد اقتصادی منفی ۶.۸درصدی را تجربه کردیم که در آن سال ارزش افزوده بخش کشاورزی ۴.۷ درصد، بخش صنعت و معدن ۲.۳ درصد، خدمات ۱.۵ درصد و اما ارزش افزوده بخش نفتی ما منفی ۳۶.۵ درصد بود؛ به همین نسبت ما در سال ۱۳۹۵ که رشد اقتصادی معادل ۱۲.۵ درصد را داشته ایم، ارزش افزوده بخش کشاورزی ۴.۲ درصد، صنعت و معدن ۲.۲ درصد، خدمات ۳.۶ درصد و اما ارزش افزوده بخش نفتی ما حدود ۶۱.۶ درصد بود. این موضوع نشان می دهد که اساساً نفت اثر زیادی بر میزان رشد اقتصادی ایران دارد، به طوری که حدود ۹.۸درصد از رشد اقتصادی در کشور ما سهم نفت است.

شرکت ها پیام تحریم ها را دریافت کردند

این استاد دانشگاه با تأکید بر این که رشد اقتصادی در ایران مبتنی بر رشد بخش نفتی بوده است، اظهار کرد: با خروج آمریکا از برجام و درحالی که هنوز تحریم های سه ماهه علیه ایران شروع نشده است، بسیاری از بنگاه های خصوصی خارجی این علامت را دریافت کرده اند که برای این که در لیست تحریم های دلاری آمریکا قرار نگیرند باید از ایران خارج شوند و به همین خاطر است که از حدود سه هفته قبل زمزمه های خروج شرکت های اروپایی مانند پژو و توتال از ایران شروع شده است.

شقاقی با بیان این که این اتفاق روی بخشی از سرمایه گذاری های اقتصادی در ایران تأثیر منفی می گذارد، اظهار کرد: دولت های اروپایی هم نمی توانند برای شرکت های خصوصی تعیین تکلیف کنند، چرا که آنها بر اساس منافع شخصی خود تصمیم می گیرند.

او با بیان این که بعد از ۱۸۰ روز از خروج آمریکا از برجام تحریم های نفتی هم علیه ایران اعمال خواهد شد، گفت: تلاش آمریکا برای تحقق تحریم های نفتی، مسدود کردن مبادلات ایران با شرکای نفتی از جمله چین، کره جنوبی و ژاپن است. آمریکا می خواهد به جای نفت ایران، نفت عربستان سعودی و خودش را جایگزین کند که این مسئله روی صادرات نفت و مشتقات آن تأثیر منفی گذاشته و در نهایت رشد اقتصادی ما را هم کاهش خواهد داد.

بیمه ها چگونه صادرات نفت ایران را محدود می کنند؟

این اقتصاددان با بیان این که حدود یک ماه از مهلت ۹۰ روزه شروع تحریم های آمریکایی علیه ایران گذشته است، تصریح کرد: در این مدت قرار است بیمه، بانک ها و بخش فلزات در لیست تحریم ها قرار گیرند که این موضوع به شرکت های بیمه علامت می دهد تا نفت کش هایی که با ایران کار می کنند را بیمه نکنند که همین مسئله باعث کاهش صادرات نفت ایران خواهد شد.

شقاقی با اشاره به سیاست های اقتصاد مقاومتی که پیش از این و در سال های گذشته مطرح شده بود، اظهار کرد: هدف سیاست های اقتصاد مقاومتی در واقع خروج از تأثیرات نوسانات نفتی و ایجاد درون زایی در اقتصاد کشور بود که متأسفانه پیگیری نشد. ما در درون زایی و برون گرایی در اقتصاد موفق عمل نکرده ایم.

رشد اقتصادی بی ثباتی داریم

این استاد دانشگاه با بیان این که عمده واردات و صادرات ما تنها با چهار کشور است، اضافه کرد: بیش از ۵۷ درصد صادرات ما و حدود ۵۳ درصد از واردات ما تنها با چهار کشور صورت می گیرد که این نشان می دهد ما نتوانسته ایم به شرکای اقتصادی خودمان تنوع بدهیم. به علاوه اینکه ما نتوانسته ایم در جذب سرمایه های داخلی و تقویت رقابت پذیری در اقتصادمان موفق عمل کنیم.

او در پایان با اظهار این که رشد اقتصادی در ایران پایدار نیست، بیان کرد: در کشور ما رشد اقتصادی تابع سرمایه های خارجی، صادرات و واردات و در نهایت بخش نفت بوده است که هر سه اینها حکایت از بی ثباتی رشد اقتصادی ما دارد. به همین خاطر احتمالا در آینده ای نزدیک رشد اقتصادی ما با تکانه های شدیدی مواجه خواهد شد و اینکه چقدر رشد یا کاهش رشد داشته باشیم به رفتار شرکای خارجی و سرمایه های آنها و همچنین وضعیت بخش نفت بستگی دارد. به همین خاطر هم باید منتظر بمانیم و ببینیم که آیا اروپا می تواند در برابر آمریکا مقاومت کند که البته احتمال بعیدی است. همچنین ما باید منتظر رفتار چین در قبال اقتصادمان باشیم.