راهکارهای ایران برای مقابله با تحریم ها به روایت فرشاد مومنی / راه نجات اقتصاد کشور

فرصت امروز: تازه ترین نشست موسسه «مطالعات دین و اقتصاد» پنجشنبه گذشته به موضوع «اقتصاد سیاسی اتخاذ تدابیر لازم برای مقابله با تحریم ها» اختصاص داشت و فرشاد مومنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، اصلاح ساختار اقتصادی کشور را منوط به اصلاح بنیادهای اندیشه ای، اصلاح رابطه دولت و ملت، بازنگری در سیاست های وارداتی، بازگرداندن اعتماد به تولیدکنندگان و حل مشکل سرمایه گذاری های مولد دانست.

مومنی در این نشست، همچون گذشته انتقادات تندی علیه برنامه ششم توسعه وارد کرد و آن را به هیچ وجه «برنامه» ندانست. به گفته او، در زمان تدوین برنامه ششم توسعه، سهل انگاری های جدی صورت گرفت و تنها نسبتی که به برنامه ششم توسعه نمی توان اطلاق کرد عنوان «برنامه» است.

این اقتصاددان نهادگرا با بیان اینکه در حال حاضر نیازمند ارائه راه حل های ساختاری هستیم، گریزی به شرایط حساس کنونی زد و با اشاره به تجربه تاریخی اقدامات سه دولت گذشته در دوره دوم خود، گفت: واقعیت این است که دولت ها در دوره دوم ریاست جمهوری خود دنده فعالیت های خود را روی خلاص قرار داده اند و کسی برنامه ای را به صورت جدی در دستور کار خود قرار نمی دهد و اساسا هیچ برنامه مشخص یا ایده ای ارائه نمی شود و امور را صرفا روی جریان روزمره تنظیم می کنند.

مومنی همچنین با مقایسه دو دولت «تدبیر و امید» و «مهرورزی» به لحاظ مناسبات بین المللی ادامه داد: دولت حسن روحانی به لحاظ مناسبات بین المللی از جهاتی بسیار بهتر از دولت گذشته است، اما باید توجه داشت که موج آینده هراسی جدید همراه با مسائل دیگری شده است که یکی از آنها افزایش تعداد بحران های کوچک و بزرگ است که البته فقط اقتصادی نیستند و به همین خاطر هم نمی توان با آنها به صورت جزئی برخورد کرد.

به گزارش ایسنا، مومنی با تأکید بر بازنگری در سیاست های وارداتی و با اشاره به وضعیت حال حاضر اقتصاد کشور گفت: همه ارزها و به ویژه ارزهایی که برای کشور حاصل می شوند باید به مثابه بزرگ ترین دارایی راهبردی ملی تلقی شوند و تخصیص هر یک واحد از آنها باید از نظر متخصصان بگذرد. در سیاست های وارداتی کشور باید بازنگری صورت بگیرد، چراکه همین حالا هم بسیاری از اقلام غیرضروری وارداتی توسط دولت ارز می گیرند. همینطور دولت باید در تخصیص های ریالی خود هم تجدیدنظر کند.

این اقتصاددان با بیان اینکه امروز در شرایطی نیستیم که قادر باشیم هر برنامه ای را اجرا کنیم، گفت: در انتظاراتی که از اروپایی ها، چینی ها و روس ها داریم باید توان آنها را هم بسنجیم. راه نجات اقتصاد کشور در شرایط فعلی از برنامه های مبتنی بر نگرش عادلانه به توسعه می گذرد. اگر چنین اصلی پذیرفته شود آنگاه هیچ متغیری به اندازه اشتغال مولد نمی تواند اهداف مربوط به عدالت اجتماعی و قدرتمندی در برابر شوک های اقتصادی را برآورده کند.

مومنی با انتقاد از نهادگرایان بازاری در داخل کشور و اینکه آنها هیچ گاه به موضوعاتی مانند شفافیت اقتصادی و شفافیت در آمار و اطلاعات به اعتراض نپرداخته اند، ادامه داد: اساسا عادلانه بودن شرایط رقابت یک رکن اساسی برای بازار است درحالی که بازارگرایان داخلی ما هیچ گاه در مورد آن حرفی نمی زنند همچنین حقوق مالکیت از جمله مباحثی است که در میان بازارگرایان حقیقی جایگاه ویژه ای دارد درحالی که بازارگرایان داخلی به این مسائل بی توجه هستند و می خواهند بدون در نظر گرفتن این پیش فرض های اساسی یک نسخه کلی درباره بازار آزاد را در اقتصاد کشور اعمال کنند و زمانی هم که نتایج کار آنها فاجعه بار شد آن را به گردن نمی گیرند و به اجرای ناقص توصیه های خود ربط می دهند.

این اقتصاددان با بیان اینکه میانگین واردات در دولت های روحانی و احمدی نژاد بسیار بیشتر از دولت های پیش از خود بوده است، به واردات کالاهای لوکس در این دوره انتقاد کرد و گفت: در همین دورانی که شدیدترین محدودیت ها برای عرصه های تولیدی کشور اعمال می شود، اما بیشترین گشایش ها برای واردات کالاهای لوکس ایجاد شده است. حالا سوال این است که چرا در حادترین مناسبات، واردات کالاها و خودروهای لوکس نه تنها محدود نمی شود بلکه تسهیل هم می شود؟

وی خواستار توجه به تخصیص ارز به کالاهای ضروری یا کالاهایی که برای تولید داخلی می توانند مفید باشند، شد.

او با بیان اینکه باید در اولین قدم برای ایجاد اصلاحات در اقتصاد، به ارزیابی آسیب شناسانه دولت های قبلی اقدام کرد، گفت: عنصر اصلی انگیزه های تحریک کنندگان، ایجاد اختلال در تولید ملی ما بوده است که اگر این مبنا را بپذیریم باید ببینیم که جدا از تلاش هایی که آنها برای تضعیف تولید ملی ما داشته اند خودمان با بنیه تولید ملی خودمان چه کرده ایم. واقعیت این است که از آغاز اجرای برنامه های تعدیل ساختاری در کشور تا به امروز ما به سمت تضعیف بنیه ملی مان حرکت کرده ایم.

این استاد دانشگاه با اشاره به کتاب «نظریه تمدن» نوشته «یوکیشی» که در مورد دلایل پیشرفت ژاپن نوشته شده است، اظهار کرد: ما باید مسائل بنیادی اقتصاد را در داخل کشور حل کنیم. این نمی شود که ما از طرفی بگوییم بیگانگان هیچ غلطی نمی توانند بکنند، اما از طرفی بیاییم و همه اتفاقاتی را که در داخل اقتصاد کشور می افتد به آنها ربط بدهیم.

مومنی با بیان اینکه در شرایط حال حاضر علاوه بر اینکه چه کارهایی باید بکنیم مهم است، کارهایی که نباید بکنیم هم بسیار اهمیت دارد، ادامه داد: بزرگ ترین آفتی که برای حل مسائل اقتصادی کشور با آن روبه رو هستیم این است که مسائل بنیادین ما در اقتصاد در حاشیه قرار گرفته است و ما می خواهیم با پدیده ها به صورت گذرا و موقتی مقابله کنیم درحالی که به خاطر وجود خلأهای معرفتی در حوزه اقتصادی در کشور هر برنامه موقتی یک مشکل جدید را هم با خود به همراه می آورد.