توسعه نیازمند سیستم است، نه فرد / عوامل پیش برنده توسعه در ایران به روایت محمود سریع القلم

فرصت امروز: مفهوم «توسعه» در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، محور تغییرات در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران است. در این زمینه، محمود سریع القلم استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی و پژوهشگر توسعه از جمله صاحب نظرانی است که همواره دغدغه توسعه داشته است.

به اعتقاد سریع القلم، وضعیت فعلی که گرفتار آن هستیم، نه مربوط به امروز و دیروز، بلکه نتیجه یک دوره ای طولانی است. در حال حاضر، حل این وضعیت بیش از هر چیز به یک خانه تکانی فکری نیاز دارد تا بتوانیم آن را مدیریت کنیم. او با ذکر یک مثال می گوید: در آلمان، ساعت پنج بعدازظهر همه محل کار خود را ترک می کنند تا بروند و زندگی کنند. لزومی ندارد مانند ایران تا ۱۲ شب جلسه بگذارند. جلسات فراوان به معنای ناهماهنگی و معرف فقدان رویه و قاعده است. طی چندین سال تحول در کشور، متأسفانه نتوانسته¬ ایم سیستم سازی را در کشور پیاده کنیم.

سریع القلم در حاشیه تازه ترین نشست از سلسله نشست های «گفت وگو و توسعه» تحت عنوان «چالش ها و موانع توسعه حکمرانی خوب در ایران»، در گفت وگو با «پایگاه خبری اتاق ایران» در پاسخ به اینکه عامل اصلی ضعف توسعه در ایران چیست، گفت: کشور ما، کشور افراد است و نه سیستم¬ ها. الفاظی مانند رویه، قاعده، قانون، آیین نامه و چارچوب در توسعه یافتگی کشورها مقدس هستند. اصولاً، سیستم ها هستند که توسعه را هدایت می کنند نه افراد. اما در پیشبرد بسیاری از امور در جامعه ما، در نهایت باید رضایت افراد را جلب کنیم تا آنکه طبق مقررات و آیین نامه ها عمل کنیم.

سریع القلم در تشریح شرایط حاکم بر فضای توسعه در کشور، ضمن تأکید بر ضرورت تعیین اولویت های توسعه می گوید: باید قبل از هر چیز مشخص کنیم که تهدید ما کیست یا چیست و چه عواملی باعث شده تا در این شرایط احساس تهدید کنیم. تهدید امروز ما تهدید اقتصادی است و کشورها با اقتصاد به ما فشار می آورند.

او در عین حال به ضرورت نگاه جامع به توسعه اشاره می کند و می گوید: فرض بگیریم شما یک شخص حرفه ای و مشغول تحصیل در رشته دکتری هستید؛ آیا شما در این مقطع مادرتان را فراموش می کنید؟ یا در کنار حرفه اصلی، به خانواده هم توجه می کنید؟ منظور این است که اقتصاد و توسعه اقتصادی اهمیت دارد، اما نه به این معنا که ما سایر ابعاد توسعه را فراموش کنیم. بنابراین ایران امروز نیازمند توجه همه جانبه به توسعه است.

سریع القلم در پاسخ به سؤالی درباره جایگاه دولت در میان عوامل پیش برنده توسعه در ایران، به ضعف تأثیرگذاری نهاد دولت اشاره می کند و می گوید: در شرایط کنونی تأثیرگذاری دولت در موفقیت کشور، آنقدری نیست؛ اگر خیلی باشد، بین 5 تا 10 درصد است نه بیشتر. متأسفانه دولت در کشور ما در دو مسئله اقتصاد و سیاست خارجی تقریباً کاره ای نیست. چون نه از نظر حقوقی و نه قانونی، کاری از دست دولت برنمی آید.

سریع القلم معتقد است برای اینکه بتوانیم مسیر توسعه را با موفقیت بپیماییم، باید ابتدا نقاط ضعف را به درستی شناسایی کرده و ریشه بیماری را درک کنیم. نمی توان مدام مشکلات را در کشور تکرار کرد و بدون تمرکز بر نواقص اصلی، انتظار داشت در رفع چالش ها موفق عمل کنیم.