دولت برای افزایش قدرت خرید مردم چه برنامه ای دارد / صدای پای کوپن می آید

فرصت امروز: کوپن در ایران واژه ناآشنایی نیست. وقتی اسم کوپن شنیده می شود بسیاری از مردم ناخودآگاه یاد سال های جنگ و ابتدای دهه 70 می افتند؛ دورانی که دولت به دلیل فشارهای اقتصادی و محدودیت کالاهای اساسی از طریق عرضه کوپنی و صف هایی که تشکیل می شد، بخش مهمی از کالاها همچون گوشت، روغن، برنج و شکر را در اختیار مردم قرار می داد.

در لغت نامه دهخدا آمده است که «کوپن واژه ای فرانسوی است به معنای ورقه بهادار منضم به ورقه اصلی که هنگام پرداخت منافع، آن را جدا کنند.» در ادامه این توضیح نیز آمده که «ورقه جیره بندی قند و شکر و . . .» در فرهنگ معین اما به واژه سهم اشاره شده و آمده: «بلیت ارزاق و قماش و قند و چای که در جنگ و قحط سال متداول است.»

پای کوپن در سال 1359 به اقتصاد ایران باز شد، چند روزی پس از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، اما حالا پس از سال های مدید، بار دیگر اقتصاد کوپنی و بررسی اعطای کوپن به شهروندان ایرانی در دستور کار دولت قرار دارد.

افزایش شدید تورم در ماه های گذشته، رشد سریع قیمت بیشتر کالاها به خصوص اقلام مصرفی از گوشت و مرغ گرفته تا میوه و سبزیجات و... و همزمان ثابت بودن درآمدهای اصلی کارگران، کارمندان، بازنشستگان و... باعث شده که قدرت خرید بخش اصلی بدنه مردم به شدت کاهش پیدا کند تا جایی که دهک های پایین جامعه با مشکلات اقتصادی بیش از گذشته دست به گریبان باشند و دهک های میانه کشور هم به آمار دهک های پایین اضافه شوند. در این میانه و باتوجه به چالش های اقتصادی که مردم با آن رو به رو شده اند؛ کارشناسان اقتصادی معتقدند دولت هرچه سریع تر باید با مدیریت اقتصادی و همچنین بسته های حمایتی به افزایش قدرت خرید مردم بپردازد. موضوعی که باعث شده در روزهای گذشته بسیار درباره توزیع ضرورت سبد کالا در بین بخش مهمی از طبقات اجتماعی صحبت کنند.

اقتصاد کوپنی

البته برای این اتفاق دولت هم برنامه هایی دارد؛ انوشیروان محسنی بندپی با اشاره به نحوه حمایت از دهک های پایین در فشارهای اقتصادی گفته است: برای حمایت از خانوارهای ایرانی و تمامی دهک های درآمدی در این شرایط ویژه اقتصادی، تدابیری را پیش بینی کرده ایم و برنامه های آنی را در دستور کار قرار داده ایم. در این راستا تا پایان همین ماه به تمامی مددجویان تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی، سبد کالایی اعطا می شود و برنامه تامین کالای اساسی برای هشت دهک یا تمامی افراد جامعه را با اعطای کوپن الکترونیکی در دستور کار داریم.

به گزارش اتاق تهران، همچنین محمدباقر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام کرده است که دولت برای حمایت های اقتصادی از مردم طرح های ویژه ای دارد: «یک بسته برای همه مردم است به این صورت که حداقل 25 قلم کالاهای اساسی و روزمره مردم که در سبد زندگی آنان قرار دارد، با ارز 4200 تومانی در اختیارشان قرار می گیرد. بخش دیگر به طور خاص برای اقشار آسیب پذیر جامعه است که حدود پنج دهک از جامعه را شامل می شود و این بسته حمایتی، علاوه بر آن چیزی است که شامل همه مردم خواهد شد.» البته نوبخت در صحبت های خود هیچ اشاره ای به کوپن و یا بازگشت آن نکرده است.

کوپن و صف

وقتی اسم کوپن شنیده می شود بسیاری از مردم یاد زندگی در سال های جنگ تحمیلی و ابتدایی دهه70 می افتند، اما حالا باتوجه به آنچه که مسئولان «جنگ اقتصادی» می خوانند و از سوی دیگر فشار اقتصادی که مردم تحمل می کنند؛ حمایت از اقشار ضعیف جامعه ضروری است ولی سوال این است که این حمایت ها چگونه باید انجام شود؟ با افزایش حقوق؟ با توزیع سبدهای کالا؟ با افزایش یارانه های نقدی؟ یا با توزیع کوپن؟ در پاسخ به این سوالات در روزهای گذشته نام کوپن و توزیع سبد کالا بیش از چیزهای دیگر شنیده می شود؛ زیرا کارشناسان معتقدند پرداخت هرگونه وجه نقد به مردم در قالب های مختلف افزایش حقوق و دستمزد و یا یارانه و... می تواند به تورم بیشتر در کشور دامن بزند و عملا قدرت خرید مردم را افزایش چندانی نخواهد داد، بنابراین حمایت از طریق توزیع سبد کالا می تواند موثرتر باشد.

البته توزیع کوپن هم مخالفان بسیاری دارد؛ بخشی از کارشناسان آن را تحقیر اجتماعی می دانند و بخشی دیگر هم کوپن را ضد اقتصاد آزاد می خوانند. در این بین هفته گذشته در کمیسیون برنامه و بودجه هم «طرح تامین کالاهای اساسی» که از سوی تعدادی از نمایندگان برای بازگشت کوپن و توزیع کالاهای اساسی مطرح شده بود رد شد. با همه این اتفاقات حالا توپ در زمین دولت است و باید دید که چه برنامه ای برای حمایت از دهک های میانه و پایین جامعه برنامه ریزی کرده است؛ افرادی که این روزها با چالش های بسیاری دست و پنجه نرم می کنند.

زندگی کوپنی

کوپن چه زمانی به اقتصاد ایران راه یافت؟ هیأت وزیران در جلسه مورخ پنجم مهر 1359 تصویب کرد ستادی به نام « ستاد بسیج اقتصادی کشور» مرکب از وزرای وزارتخانه های نفت، صنایع و معادن، کار و امور اجتماعی، کشاورزی، کشور، نیرو، امور اقتصادی و دارایی، بازرگانی، دفاع، سازمان برنامه و بودجه و رئیس کل بانک مرکزی ایران یا نمایندگان تام الاختیار آنان به ریاست نخست وزیر وقت شکل بگیرد تا با توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور در آن دوران تصمیمات لازم را اتخاذ و از طریق سازمان های مسئول به مورد اجرا بگذارد.

انتشار و توزیع کوپن هم یکی از تصمیمات همین ستاد بود، برگه ای که تا سال ها در دست مردم باقی ماند و البته پای واژه اقتصاد کوپنی را نیز به ادبیات سیاسی ایران باز کرد. توزیع کالا از طریق کوپن به منظور اطمینان از تامین کالای مورد نیاز اقشار مختلف جامعه دلیل مهم تخصیص کوپن بود، اما در حاشیه این موضوع صف های طولانی گرفتن مواد خوراکی شکل گرفت و نارضایتی هایی را در بین مردم ایجاد کرد و از سوی دیگر این طرح در بیان کارشناسان و فعالان اقتصادی هم مخالفان بسیاری داشت زیرا معتقد بودند با این اتفاق چرخه اقتصادی و عرضه و تقاضا در جامعه بهم می خورد و بخش مهمی از خرده فروشی در کشور تحت تاثیر این موضوع قرار می گیرد و اقتصاد دولتی ایران دولتی تر می شود.