صندوق های ارزی در پیچ اعتماد

فرصت امروز: بر اساس آخرین اخبار رسمی، سیدعلی مدنی زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، اعلام کرده که سه صندوق سرمایه گذاری ارزی جدید با کارکردی مشابه صندوق های درآمد ثابت در بازار سرمایه ایران تشکیل می شوند و به زودی فعال خواهند شد. این صندوق ها قرار است ارزهای اسکناس و حواله ای مردم را جمع آوری کنند و به دارندگان واحدهای سرمایه گذاری، سود به شکل ارزی پرداخت کنند — با سود پیش بینی شده بین ۸ تا ۱۲ درصد. 

در این طرح تأکید شده که همه مردم و حتی ایرانیان خارج از کشور می توانند در این صندوق ها مشارکت داشته باشند و با سپرده گذاری ارز خود، درآمد ارزی کسب کنند. 

وعده جذاب، اما ابهامات جدی

در نگاه نخست، ایده راه اندازی صندوق های ارزی با سود مشخص و پرداخت ارزی جذاب به نظر می رسد — به خصوص در شرایطی که نرخ ارز بی ثبات است و سرمایه ها به دنبال ابزارهای امن و با بازده قابل پیش بینی می گردند. چنین ابزارهایی در بسیاری از بازارهای مالی جهانی وجود دارند و می توانند تا حدی نقدینگی خرد را به سمت بازار سرمایه جذب کنند.

اما تجربه تاریخی در ایران، به ویژه با سپرده های ارزی و ابزارهای مشابه، نشان می دهد کلید موفقیت در سازوکار دقیق اجرایی، شفافیت کامل اطلاعات و اعتماد عمومی است — عواملی که هنوز در خصوص این صندوق ها با پرسش های مهمی همراه هستند. 
 
دیدگاه کارشناسان: چرا «ایده خوب» ممکن است بخت نیاورد؟

تحلیلگران اقتصادی چند نکته مهم را درباره این ابتکار وزیر اقتصاد مطرح می کنند که ارزش بررسی دارد:

۱) اعتماد عمومی؛ حلقه گمشده ابزارهای ارزی

یکی از بزرگ ترین چالش ها در بازارهای ارزی ایران، اعتماد پایین نسبت به ابزارهای مالی رسمی است. بسیاری از سپرده های ارزی و ابزارهای مشابه در گذشته نتوانسته اند انتظارات سرمایه گذاران را برآورده کنند یا در دوره های بی ثباتی ارز عملکرد قابل اتکا داشته باشند. اگر مردم به سازوکار، شفافیت و تضمین بازدهی کامل این صندوق ها اعتماد نکنند، احتمال اینکه وارد آن شوند بسیار کم خواهد بود.
 
۲) ریسک سیاست گذاری و شفافیت اجرایی

ابزارهای مشابه در بازارهای دیگر (مثل اوراق ارزی یا صندوق های بین المللی) معمولاً نیازمند چارچوب های مشخص مقرراتی، حسابرسی مستقل، و حفاظت از سرمایه های سپرده گذاران هستند. کارشناسان هشدار می دهند که اگر سازوکار اجرایی و نحوه تضمین سود ارزی به طور روشن تعریف نشود، مشارکت عمومی در این صندوق ها ممکن است به حداقل برسد.
 
۳) اثرات بر بازار ارز و سیاست های کلان ارزی

برخی تحلیل ها نشان می دهند که اگر این ابزارها به درستی اجرایی شود، می تواند نقدینگی سرگردان در بازار ارز را به سمت بازار سرمایه متمایل کند و تا حدی بر کشش تقاضای آزاد ارز اثر بگذارد و به آرامش بازار کمک کند.
اما در عین حال، اگر مردم به جای ورود به این صندوق ها، همچنان به احتکار اسکناس یا سرمایه گذاری در بازار غیررسمی ارز ادامه دهند، این طرح آن چنان که انتظار می رود نتواند نقدینگی سرگردان را جمع کند.

تجربه جهانی صندوق های ارزی

در بسیاری از نظام های اقتصادی پیشرفته ابزارهای ارزی مشابه با بازده مشخص وجود دارد که نوعاً توسط نهادهای مالی تنظیم شده ارائه می شوند و بخشی از سبد سرمایه گذاری خانوارها را تشکیل می دهند. این ابزارها در کشورهای با تورم کنترل شده و ثبات نرخ ارز، امکان تنوع بخشی به سرمایه گذاری و مدیریت ریسک ارز را فراهم می کنند.

در ایران اما متغیرهای سیاسی و اقتصادی غیرقابل پیش بینی، از جمله نوسانات شدید نرخ دلار، تحریم ها و ناکافی بودن ذخایر ارزی، باعث شده پذیرش و موفقیت این گونه ابزارها با موانع بیشتری روبه رو شود.
 
راهکار برای افزایش شانس موفقیت

برای اینکه این صندوق های ارزی تبدیل به ابزار واقعی جذب سرمایه شوند و نه فقط یک وعده تبلیغاتی، تحلیلگران پیشنهاد می دهند:

• شفافیت کامل در سازوکار سوددهی و ریسک ها – مردم باید دقیقاً بدانند سود چگونه محاسبه می شود و چه ریسک هایی وجود دارد.
• نظارت مستقل بر عملکرد صندوق ها – حضور نهادهای نظارتی قدرتمند در گزارش دهی عملکرد به سپرده گذاران.
• رابطه روشن با سیاست های کلان ارزی کشور – برای اینکه این ابزارها واقعاً به تعدیل بازار ارز کمک کنند، باید با سیاست های بانک مرکزی و وزارت اقتصاد هم راستا شوند.
• اطلاع رسانی و فرهنگ سازی گسترده – بسیاری از مردم با این ابزارها آشنا نیستند و نیاز به آموزش دارند.
   

جمع بندی

وزیر اقتصاد با اعلام راه اندازی سه صندوق ارزی و وعده سود ارزی بین ۸ تا ۱۲ درصد، تلاش کرده است تا ابزار جدیدی برای جذب ارزهای خرد مردم و تنوع بخشی سرمایه گذاری ارائه دهد. چنین طرحی در تئوری جذاب است و می تواند به بازار سرمایه کمک کند، اما عملیات موفق آن وابسته به اعتماد عمومی، شفافیت سازوکار و اجرای دقیق قوانین است. بدون این ها، حتی بهترین ایده ها نیز ممکن است به طرح هایی تواجه شوند که نتوانند انتظار عمومی را برآورده کنند.