زلزله در بازار طلا؛ اونس جهانی و سکه ایران هم زمان منفجر شدند

فرصت امروز: طی روزهای پایانی ژانویه ۲۰۲۶ بازار جهانی طلا وارد فازی شد که حتی برای معامله گران باسابقه هم غیرعادی است: قیمت لحظه ای طلا در ۲۸ ژانویه تا محدوده نزدیک ۵۶۰۰ دلار رکورد زد و در ۲۹ ژانویه هم بالای ۵۵۰۰ دلار تثبیت شد. این جهش ناگهانی صرفاً یک «هیجان کوتاه مدت» نیست؛ بلکه خروجی هم زمان چند جریان عمیق در اقتصاد و سیاست جهانی است که روی هم افتاده اند و تقاضا برای طلا را به شکل کم سابقه ای فعال کرده اند.

نخستین محرک، بازگشت طلا به نقش کلاسیک «پناهگاه امن» است. در دوره هایی که سرمایه گذاران احساس می کنند ریسک های ژئوپلیتیک یا شوک های اقتصادی در حال بزرگ شدن است، بخشی از پرتفوی از دارایی های پرریسک یا حتی از اوراق بدهی به سمت طلا حرکت می کند؛ چون طلا بدهیِ هیچ دولتی نیست و در بحران ها معمولاً نقدشوندگی و پذیرش جهانی خود را حفظ می کند. روایت رویترز از موج اخیر دقیقاً همین است: افزایش تنش ها و تضعیف برخی نشانه های اقتصاد آمریکا باعث شد تقاضای امن بالا برود و طلا رکوردهای تازه ثبت کند.

در لایه عمیق تر، این رالی با چیزی گره خورده که بلومبرگ آن را «Debasement trade» توصیف می کند: ترس از تضعیف ارزش پول ها و حتی تزلزل اعتماد به اوراق دولتی در محیطی که بدهی ها بزرگ تر شده و نااطمینانی سیاستی بالا رفته است. وقتی سرمایه گذار حس کند ارزش واقعی پول یا کیفیت پناهگاه هایی مثل اوراق خزانه زیر سؤال رفته، به دارایی هایی می رود که «ریسک طرف مقابل» ندارند؛ طلا دقیقاً چنین دارایی ای است. بلومبرگ در همین چارچوب، به ترکیبی از نگرانی های بدهی دولت، حساسیت نسبت به سیاست گذاری پولی و شوک های سیاسی/تجاری اشاره می کند که پول را به سمت فلزات گران بها هل داده است.

محرک سوم به نرخ بهره واقعی برمی گردد. طلا بهره نمی دهد؛ بنابراین وقتی بازده واقعی اوراق (بازده اسمی منهای تورم) پایین می آید یا بازار انتظار سیاست پولی نرم تر دارد، «هزینه فرصت» نگهداری طلا کاهش پیدا می کند و جذابیت آن بالا می رود. در گزارش های اخیر بلومبرگ، «انتظار برای تسهیل پولی» و هم زمان «فرار از اوراق و ارزها» به عنوان سوخت رالی ذکر شده است.

اما اگر این سه عامل فقط «احساسی» بودند، رالی تا این حد پایدار نمی شد. آنچه به طلا ستون فقرات می دهد، تقاضای ساختاری است: بانک های مرکزی و سرمایه گذاران نهادی. شورای جهانی طلا گزارش می کند که سال ۲۰۲۵ از نظر حجم تقاضا یک رکورد تاریخی بوده: مجموع تقاضا (با احتساب معاملات OTC) از ۵۰۰۰ تن عبور کرده و ETFهای طلا در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰۱ تن افزایش موجودی داشته اند؛ در کنار آن خرید شمش و سکه نیز به اوج های چندساله رسیده است.
رویترز هم از زبان WGC می گوید تقاضای سرمایه گذاری در ۲۰۲۵ رکورد زده و برای ۲۰۲۶ نیز تداوم تقاضای بالا محتمل است؛ حتی اگر برخی اجزا مثل خرید بانک های مرکزی اندکی از اوج فاصله بگیرد، سطح آن همچنان «بالاتر از الگوی قبل از ۲۰۲۲» می ماند.

نشانه عینیِ فعال شدن موتور سرمایه گذاری، رشد دوباره موجودی بزرگ ترین ETF طلاست. رویترز گزارش می دهد دارایی SPDR Gold Trust به بالاترین سطح از ۲۰۲۲ رسیده؛ این یعنی موج اخیر فقط «داستان آسیا و بانک های مرکزی» نیست و سرمایه گذاران بزرگ در بازارهای توسعه یافته هم دوباره در حال اضافه کردن طلا به پرتفوی اند.

اکونومیست در تحلیل جدید خود یک لایه مهم دیگر را برجسته می کند: رالی طلا وقتی به فاز «شتاب گیری» می رسد، می تواند حالت خودتقویت شونده پیدا کند. رشد قیمت باعث جلب توجه، ورود پول جدید به ETFها و تقویت خریدهای روندی می شود و این چرخه تا زمانی که یک عامل بازدارنده قدرتمند وارد نشود، ادامه پیدا می کند. اکونومیست همچنین به رشد نقش ETFها و تغییر مرکز ثقل تقاضا اشاره می کند—و این که در این موج، سرمایه گذاران آسیایی نقش پررنگ تری یافته اند.

حال این موج جهانی چگونه به بازار ایران منتقل می شود؟ در اقتصاد ایران، طلا و سکه عملاً «دو بار قیمت گذاری» می شوند: یک بار با اونس جهانی و بار دوم با دلار تهران. بنابراین اگر اونس جهانی به رکوردهای تازه برسد و هم زمان نرخ دلار داخلی نیز جهش کند، افزایش قیمت در بازار طلا و سکه می تواند بسیار تندتر از کشورهایی باشد که فقط یک متغیر ارزی دارند. در همین تاریخ (۹ بهمن ۱۴۰۴ / ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶) گزارش های داخلی از دلار حدود ۱۶۲ تا ۱۶۶ هزار تومان و جهش محسوس سکه امامی به کانال بالای ۲۰۰ میلیون تومان حکایت دارد—هم زمانی ای که توضیح می دهد چرا شوک جهانی طلا در ایران «تقویت شده» دیده می شود.

سناریوهای پیش رو (جمع بندی کاربردی)

•  اگر ریسک های ژئوپلیتیک/سیاستی و نگرانی درباره بدهی و ارزش پول ها تداوم یابد، و نرخ های واقعی پایین بماند، منطق بنیادی بسیاری از تحلیل ها می گوید طلا می تواند در سطوح بالا بماند؛ چون ستون های «پناهگاه امن + تقاضای ساختاری» هنوز فعال اند.
•  اما اگر شوک های سیاسی فروکش کند، دلار تقویت شود یا نرخ های واقعی بالا برود، طلا می تواند وارد فاز اصلاح شود؛ حتی اکونومیست از زاویه دیگری به شکنندگی روانیِ پایان ناپذیر بودن رالی اشاره می کند (نگاه «آیا این پایان رالی است؟»).