تهران یکصد و بیست و هشتمین شهر دنیا

فرصت امروز: «اکونومیست» هر ساله گزارشی درباره برترین شهرهای دنیا برای زندگی ارائه می دهد. نخستین بار در سال ۲۰۰۵ میلادی بود که «واحد اطلاعاتی اکونومیست» (EIU) شاخص اقتصادی و اجتماعی جدیدی را برای رتبه بندی کشورهای جهان ارائه کرد و این معیار را شاخص کیفیت زندگی (QLI) نام گذاری کرد.

در گزارش سال ۲۰۱۸ میلادی از میان ۱۴۰ شهری که اکونومیست مورد مطالعه و ارزیابی قرار داده، شهر وین، پایتخت اتریش برای اولین بار توانست به عنوان برترین شهر انتخاب شود؛ در حالی که در 7سال گذشته ملبورن استرالیا در جایگاه نخست این فهرست قرار داشت. یکی از عوامل مهم در انتخاب برترین شهر برای زندگی، وجود ثبات و امنیت در شهر است که به نظر می رسد در فاصله نیمه اول سال ۲۰۱۷ تا نیمه اول سال ۲۰۱۸ سطح ثبات در وین بیش از ملبورن بوده است. با وجود اینکه هر دو شهر برای بهبود وضعیت زندگی شهروندان شان تلاش زیادی کردند، ولی وین در ایجاد ثبات موفق تر بود و در نهایت توانست امتیاز ۹۹.۱ را به خود اختصاص دهد، در حالی که ملبورن استرالیا به امتیاز ۹۸.۴ دست یافت.

براساس آنچه «آینده نگر» از گزارش «اکونومیست» نقل کرده است، در میان 10 شهر برتر دنیا، شهرهای سیدنی و آدلاید استرالیا هم به چشم می خورند که به ترتیب جایگاه پنجم و دهم را به خود اختصاص داده اند؛ در حالی که تنها یک شهر دیگر از قاره سبز توانسته است در میان 10 شهر برتر دنیا جای بگیرد و این شهر کپنهاگ پایتخت کشور دانمارک است و نهمین شهر برتر دنیا برای زندگی است.

در میان 10 شهر برتر دنیا برای زندگی شهرهای اوزاکا و توکیوی ژاپن، و ونکوور، تورنتو و کلگری کانادا هم دیده می شوند. اوزاکا از سال گذشته تاکنون توانسته جایگاه خود را شش رتبه افزایش دهد و به عنوان سومین شهر برتر دنیا برای زندگی معرفی شود. دلیل پیشرفت این شهر طی یک سال اخیر را می توان ارتقای کیفیت خدمات حمل و نقلی، کاهش نرخ جرم و جنایت و در نهایت بهبود کیفیت زیرساخت ها و ثبات اقتصادی دانست.

در هر کیلومتر مربع چند نفر زندگی می کنند؟

یکی از مسائلی که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته، شمار جمعیت هر کشور در کیلومتر مربع است. آمار نشان می دهد در سال ۲۰۱۷ به طور متوسط در هر کیلومتر مربع در استرالیا ۳.۲ نفر ساکن بودند و این نسبت برای کانادا برابر با ۴ نفر است. این در حالی است که بانک جهانی اعلام کرده است به طور متوسط در هر کیلومتر مربع در کره زمین ۵۸ نفر ساکن هستند. متوسط تعداد ساکنان در هر کیلومتر مربع در آمریکا برابر با ۳۵.۶ نفر و در اتریش و ژاپن به ترتیب ۱۰۶.۷ و ۳۴۷.۸ نفر است. اگرچه جمعیت دو شهر وین و توکیو که در این رده بندی به عنوان برترین شهرهای دنیا برای زندگی انتخاب شده اند و شمار ساکنان در هر کیلومتر مربع هم کم است. از طرف دیگر نرخ جرم و جنایت هم مسئله ای است که با دقت زیادی مورد مطالعه قرار گرفته است. آمار نشان می دهد در سال قبل به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر از ساکنان وین اتریش ۰.۶۱ جنایت و قتل مشاهده شده است در حالی که در دهلی نو این نسبت برابر با ۳ مورد و در کاراکاس برابر با ۱۰۴ مورد جنایت است. جالب اینجاست که در شهرهایی که شلوغ هستند و مراکز اصلی تجارت در دنیا هستند، جرم و جنایت بسیار بالا است. به عنوان مثال در شهر نیویورک که در رده بندی شهرهای مناسب برای زندگی جایگاه ۵۷ را دارد نرخ جرم و جنایت بسیار بالا است. لندن در این رده بندی جایگاه ۴۸ را دارد و جایگاه پاریس ۱۹ است. در این شهرها سطح بالای زیرساخت ها، کیفیت بالای بهداشت و درمان و آموزش از عوامل رشد شاخص کلی است در حالی که جرم و جنایت در آنها بسیار بالا گزارش شده است.

شاخص چگونه تهیه می شود؟

برای تعیین شاخص کلی که به رتبه بندی کشورها کمک می کند پنج فاکتور در نظر گرفته می شود. اولین فاکتور که سهم بالایی در تعیین شاخص دارد، ثبات و امنیت است و ۲۵درصد از شاخص کلی را به خود اختصاص می دهد. برای تهیه این شاخص پنج فاکتور در نظر گرفته می شود که این فاکتورها عبارت است از: شیوع جرائم کوچک، شیوع جرائم خشن، تهدید به ترور، تهدید به حمله نظامی و تهدید درگیری های داخلی و ناآرامی های مدنی.

دومین بخش مهم این شاخص، شاخص بهداشت و درمان است که ۲۰درصد از شاخص کلی را به خود اختصاص داده است. برای تهیه این شاخص هم شش فاکتور مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد که عبارت است از: در دسترس بودن مراکز خدمات درمانی خصوصی، کیفیت خدمات رسانی درمانی در مراکز خصوصی، دسترسی به خدمات درمانی عمومی، کیفیت خدمات درمانی و بهداشتی عمومی، در دسترس بودن داروهایی که برای تهیه آنها نیازی به تجویز پزشک نیست و در نهایت شاخص های کلی بهداشت و درمان. تمامی این شاخص ها توسط مرکز مطالعات اکونومیست تهیه شده است و تنها در مورد شاخص کلی بهداشت و درمان است که از گزارش های رسمی بانک جهانی استفاده شده است.

سومین بخش از شاخص کلی را شاخص فرهنگ و محیط زیست تشکیل می دهد که وزن این شاخص در شاخص کلی ۲۵درصد است. در تهیه این شاخص 9 فاکتور مهم در نظر گرفته می شود. اولین فاکتور نوسانات دما و سطح رطوبت در شهر است. شرایط جوی به گونه ای که برای سفر مناسب باشد و امکان زندگی ساده را به افراد بدهد به عنوان یک فاکتور در نظر گرفته شده است. سطح فساد در کشور، محدودیت های اجتماعی و مذهبی، سطح سانسور در بخش های مختلف اجتماع، دسترسی به تجهیزات و وسایل ورزشی، دسترسی به امکانات فرهنگی، غذا و نوشیدنی هم از نظر کیفیت و هم از نظر قیمت و در دسترس بودن برای مردم و در نهایت دسترسی به کالاها و خدمات مصرفی در شهر از فاکتورهای مهمی است که در نظر گرفته شده است.

چهارمین شاخصی که برای ارزیابی برترین شهرهای دنیا برای زندگی تعیین می شود، شاخص آموزش است. سهم این شاخص در شاخص کلی ۱۰درصد است و دسترسی به خدمات آموزشی خصوصی، کیفیت خدمات آموزشی بخش خصوصی و شاخص های کیفی موجود در بخش خدمات آموزشی دولتی در آن در نظر گرفته شده است.

آخرین شاخص که وزنی معادل ۲۰درصد در شاخص کلی دارد، شاخص کیفیت زیرساخت ها است. در تهیه شاخص کیفیت زیرساخت ها هفت عامل در نظر گرفته شده که از جمله آنها می توان به کیفیت شبکه های جاده ای، کیفیت حمل و نقل عمومی، کیفیت ارتباطات بین المللی، در دسترس بودن ساختمان های مسکونی و خانه هایی با قیمت های مناسب و قابل تامین توسط بخش اعظم جمعیت شهر، کیفیت و سطح دسترسی به منابع انرژی، کیفیت و سطح دسترسی به منابع آب و در نهایت کیفیت خدمات مخابراتی اشاره کرد. تمامی این شاخص ها توسط مرکز مطالعات اکونومیست تهیه شده است. برآیند این شاخص ها، شاخص کلی را که تعیین کننده برترین شهرهای دنیا برای زندگی است، می سازد.

شاخص هایی که بین ۸۰ تا ۱۰۰ هستند، نشان دهنده این هستند که شهر مذکور در بخش مورد مطالعه یا با چالشی روبه رو نیست یا اینکه چالش ها بسیار کم و قابل مدیریت است. شاخص های بین ۷۰ تا ۸۰ حکایت از این دارند که زندگی عادی در این شهر در شرایط خوبی است ولی در حالت کلی مشکلاتی وجود دارد که ممکن است مردم برای مقابله با آنها با سختی روبه رو شوند. شاخص های بین ۶۰ تا ۷۰ نشان دهنده این است که فاکتورهای منفی روی زندگی روزمره مردم اثر منفی دارد و شاخص های بین ۵۰ تا ۶۰ نیز حاکی است که شهر از نظر محیط زندگی چندان مساعد نیست و در نهایت، اگر شاخصی کمتر از ۵۰ باشد نشان می دهد که سختی های زندگی در آن شهر بیشتر از بخش های آرامش زا و خوش است.

جایگاه تهران در کیفیت زندگی

در این مطالعه تهران هم مورد بررسی قرار گرفته است. از میان ۱۴۰ کشور مورد مطالعه تهران به عنوان صد و بیست و هشتمین شهر خوب برای سکونت انتخاب شده است. شاخص کلی شهر تهران برابر با ۵۰.۸ اعلام شده است ولی نکته مثبتی که در مورد این شهر در گزارش آمده، آن است که طی پنج سال گذشته شاخص شهر تهران ۵درصد رشد کرده است. به تعبیر بهتر در سال ۲۰۱۳ تهران در رده بندی شهرهای خوب برای زندگی شاخص ۴۵.۸را داشت ولی در سال ۲۰۱۸ توانسته است شاخص ۵۰.۸ را به خود اختصاص دهد.

در بخشی از این گزارش به شهرهایی اشاره شده که طی پنج سال اخیر بالاترین نرخ رشد را در شاخص تجربه کرده اند. بالاترین نرخ رشد به شهر ابیجان در ساحل عاج اختصاص دارد که این شهر در رده بندی برترین شهرهای دنیا برای زندگی جایگاه ۱۲۴ را دارد. در سال جاری شاخص برای این شهر برابر با ۵۲.۲درصد است و طی پنج سال اخیر شاهد افزایش ۶.۳درصدی شاخص بود.

هانوی، یکی از شهرهای بزرگ ویتنام که در این رده بندی جایگاه ۱۰۷ را به خود اختصاص داده است طی پنج سال اخیر توانست رشد ۵.۵درصدی را در شاخص تجربه کند. بزرگی شاخص برای این شهر برابر با ۵۹.۷ گزارش شده است.

شهرهای بلگراد و تهران از نظر نرخ رشد شاخص طی پنج سال اخیر جایگاه سوم را داشتند. این دو شهر توانستند رشد ۵درصدی را در شاخص خود تجربه کنند ولی شاخص کلی آنها با هم تفاوت زیادی دارد. شهر بلگراد در میان ۱۴۰ شهر مورد مطالعه جایگاه ۸۲ را دارد در حالی که تهران جایگاه ۱۲۸ را به خود اختصاص داده است و بزرگی شاخص برای بلگراد برابر با ۷۲.۲درصد است در حالی که برای تهران برابر با ۵۰.۸درصد است.

آخرین شهر در این رده بندی به عنوان شهری که بیشترین نرخ رشد شاخص را داشته است، شهر هوشی مین متعلق به ویتنام است. شاخص کلی این شهر طی پنج سال اخیر ۴.۴درصد رشد کرد و به ۵۷.۱درصد رسید. این شهر هم اکنون در میان ۱۴۰ شهر جایگاه ۱۱۶ را دارد.

نکته مهم آن است که دلیل رشد شاخص در این شهرها اغلب افزایش نرخ رشد اقتصادی و افزایش ثبات سیاسی ذکر شده است.

شاخص در کدام شهرها بیشترین افت را تجربه کرد؟

پنج شهر در دنیا به عنوان شهرهایی که طی پنج سال اخیر بالاترین نرخ کاهش شاخص را تجربه کرده اند معرفی شده اند. این شهرها عبارتند از کی اف، سن خوان، دمشق، کاراکاس و آسانسیون. کی اف پایتخت اوکراین است که در رده بندی ۱۴۰ شهر دنیا جایگاه ۱۱۸ را دارد. شاخص کلی این شهر برابر با ۵۶.۶درصد است و طی پنج سال اخیر افت ۱۲.۶درصدی را در شاخص تجربه کرده است. شهر سن خوان متعلق به کشور پورتوریکو که در این رده بندی جایگاه ۸۹ را به خود اختصاص داده است افت ۸.۹درصدی شاخص را طی پنج سال اخیر تجربه کرد. شاخص در شهر دمشق پایتخت کشور جنگ زده سوریه ۷.۷درصد و در کاراکاس پایتخت ونزوئلا ۵.۱درصد تنزل داشته است. آمار نشان می دهد شاخص شهر آسانسیون پایتخت پاراگوئه که جایگاه ۱۰۲ را در میان ۱۴۰ شهر دنیا به خود اختصاص داده است در بازه ۵ ساله مورد بررسی ۴.۵درصد کاهش داشته است.

نکته مهم این گزارش اینجاست که شهرهایی توانستند بالاترین رشد را در شاخص خود تجربه کنند که سطح امنیت را در کشور افزایش داده اند. زیرا امنیت باعث می شود تا آرامش افراد برای سکونت در آن شهر بیشتر شود و تمایل و انگیزه برای زندگی در آنجا افزایش یابد. اکونومیست در این زمینه نوشت: اغلب شهرهایی که بیشترین پیشرفت را در شاخص تجربه کرده اند، شهرهایی بودند که توانسته اند ثبات و امنیت را در خود افزایش دهند. در سال های اخیر اغلب شهرهای اروپایی به دلیل خطر حملات تروریستی از امنیت لازم برای زندگی آرام برخوردار نبوده اند و به همین دلیل شاخصی که برای ارزیابی میزان امنیت در نظر گرفته می شد برای شهرهای اروپایی بالا ارزیابی شد ولی آمارها نشان می دهد در شش ماه اخیر سطح امنیت در این شهرها بهبود پیدا کرده است.

جهان جای بهتری برای زندگی شده است

در سال ۲۰۱۸ شاخص کلی کیفیت زندگی در دنیا برابر با ۷۵.۷درصد اعلام شد که نسبت به سال قبل ۱.۳درصد رشد کرده است. دلیل آن، کمرنگ تر شدن خطر تروریسم به خصوص در شهرهای کشورهای اروپایی و کشورهای صنعتی است.

ارتقای شاخص برای جهان این نوید را به جهانیان می دهد که اوضاع به تدریج بهتر می شود و از آنجا که امنیت و ثبات مهم ترین و اصلی ترین عامل در تعیین شاخص شناخته می شود، بهبود شاخص کلی برای دنیا نشان دهنده روند کاهشی فعالیت های تروریستی و مرگ و میر ناشی از آن است. ضمن اینکه ثبات و امنیت هم در این شهرها ارتقا یافته است و جنایت ها و خشونت هایی از قبیل خشونت های خانگی و خودکشی به خصوص در میان جوانان روند نزولی داشته است. تمامی این آمارها حکایت از این دارد که به دلیل افزایش آگاهی در دنیا، به تدریج دنیا به جای بهتر و امن تری برای زندگی تبدیل شده است که خبر خوبی برای ساکنان کره زمین است.