رحم جایگزین ژستیشنال با تضمین ژنتیکی و حمایت قانونی کامل: الگوی اخلاقی و پیشرفته ایران در سال ۲۰۲۵

در سال ۲۰۲۵، ایران به یکی از معدود کشورهای منطقه و حتی جهان تبدیل شده است که رویکردی همزمان علمی، اخلاق‌محور و قانون‌مند نسبت به رحم جایگزین (Gestational Surrogacy) ارائه می‌دهد. پیشرفت فناوری‌های مرتبط با تولیدمثل، همراه با چارچوب حقوقی نسبتاً کامل و نظارت دولتی، باعث شده است مدل ایرانی رحم اجاره‌ای به الگویی متمایز در حوزه پزشکی باروری تبدیل شود. برخلاف بسیاری از کشورها که فاقد مقررات شفاف، ابزارهای ژنتیکی پیشرفته یا پشتوانه شرعی در این زمینه هستند، ایران توانسته است با ادغام علوم ژنتیک، پروتکل‌های اخلاقی شیعی و استانداردهای نوین پزشکی، یک مسیر درمانی ایمن، قابل اعتماد و برای بسیاری از زوج‌ها تحول‌آفرین ایجاد کند.

۱. الگوی ژستیشنال در ایران: جدایی کامل نقش بارداری از وراثت

رحم جایگزین در ایران (Surrogacy in Iran ) عمدتاً به‌صورت Gestational Surrogacy انجام می‌شود؛ به این معنا که جنین کاملاً از والدین ژنتیکی تشکیل شده یا در صورت نیاز از گامت اهدایی غربال‌شده استفاده می‌شود. مادر جانشین هیچ‌گونه ارتباط ژنتیکی با جنین ندارد و نقش او صرفاً «مراقبت و پرورش جنینی» است. این الگو نه‌تنها خطرات حقوقی و اخلاقی مرتبط با مادران جانشین سنتی (Traditional Surrogacy) را حذف می‌کند، بلکه به دلیل شفافیت مالکیت ژنتیکی، در فرآیند صدور شناسنامه، انتقال تابعیت کودک و تعیین والد قانونی، روندی ساده‌تر و شفاف‌تر ارائه می‌دهد.

در سال ۲۰۲۵، نرخ بارداری پایدار در ایران با استفاده از روش انتقال جنین تک‌جنینی (Single Blastocyst Transfer) و پس از غربالگری ژنتیکی کامل، به بیش از ۸۵ درصد در نخستین انتقال رسیده است. پکیج‌های تضمینی ارائه‌شده توسط برخی مراکز معتبر، در صورت نیاز چندین انتقال را پوشش می‌دهند و میزان موفقیت را به حدود ۱۰۰ درصد در محدوده قرارداد درمانی نزدیک می‌کنند.

۲. فناوری‌های ژنتیکی پیشرفته در خدمت ایمنی بارداری و سلامت کودک

مراکز رویان، ابن‌سینا، نوین و چند مجموعه تخصصی  ای وی اف در ایران از PGT-A، PGT-M و PGT-SR به‌صورت روتین در فرایند رحم جایگزین استفاده می‌کنند. این فناوری‌ها امکان حذف بیماری‌های ژنتیکی، تشخیص ناهنجاری‌های کروموزومی و تضمین سلامت جنین را پیش از لانه‌گزینی فراهم می‌کنند.

•  PGT-A تعداد کروموزوم‌ها را بررسی کرده و تنها جنین‌های euploid (سالم از نظر کروموزومی) را انتخاب می‌کند.
•  PGT-M برای خانواده‌هایی کاربرد دارد که در معرض بیماری‌های تک‌ژنی هستند؛ از تالاسمی و SMA گرفته تا بیماری‌های متابولیک نادر.
•  PGT-SR امکان تشخیص و حذف جابه‌جایی‌های کروموزومی (Translocations) را فراهم می‌کند.

استفاده از این فناوری‌ها، خطر سقط، حاملگی پوچ یا اختلالات مادرزادی را به‌طور قابل توجهی کاهش داده و باعث شده است زوج‌های ایرانی و خارجی با اطمینان بیشتری وارد این مسیر شوند.

از سوی دیگر، آزمایشگاه‌های باروری در ایران به سیستم‌های Time-Lapse Imaging و Embryoscope Plus مجهز شده‌اند که امکان پایش ۲۴ ساعته رشد جنین را بدون خارج کردن آن از انکوباتور فراهم می‌سازد. در سال ۲۰۲۵، استفاده گسترده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای سنجش کیفیت جنین نیز در مراکز معتبر ایران به مرحله عملی رسیده و فرایند انتخاب جنین مناسب برای انتقال به رحم جانشین را بسیار دقیق‌تر کرده است.

۳. چارچوب حقوقی و اخلاقی: نقطه تمایز مدل ایرانی

یکی از دلایل اصلی موفقیت ایران در این حوزه، وجود ساختار قانونی و شرعی نسبتاً کامل است. آیین‌نامه‌های وزارت بهداشت، فتاوای فقه شیعه و قراردادهای استاندارد پزشکی باعث شده روند رحم جایگزین، منسجم و قابل نظارت باشد. قراردادها معمولاً شامل بندهای زیر هستند:

•  تعیین حقوق والدین ژنتیکی و مادر جانشین
•  تعهدات مالی، درمانی و حمایتی مرکز
•  بیمه جامع مادر جانشین از پیش از انتقال تا پایان دوره پس‌زایمان
•  پوشش هزینه‌های پزشکی، غربالگری‌ها و سونوگرافی‌های منظم
•  حمایت روانشناختی دست‌کم ماهیانه برای مادر جانشین
•  تعیین قوانین مرتبط با بروز عوارض احتمالی
•  امکان «Open Identity» برای کودک در آینده، در صورتی که والدین تمایل داشته باشند

این چارچوب حقوقی مانع اختلافات قانونی شده و اعتماد بیماران داخلی و خارجی را افزایش داده است. علاوه‌بر‌این، تمامی مادران جانشین از طریق بانک‌های معتبر انتخاب می‌شوند و باید شرایط استاندارد داشته باشند:

•  سن بین ۲۱ تا ۳۵ سال
•  حداقل دو زایمان طبیعی یا سزارین موفق
•  سلامت جسمانی و روانشناختی کامل
•  غربالگری ژنتیکی و عفونی
•  عدم وابستگی ژنتیکی به جنین

این معیارها به شکل قابل توجهی احتمال بروز مشکلات بارداری را کاهش می‌دهد.

۴. هزینه‌ها و شفافیت مالی

یکی از نقاط قوت مدل ایرانی، ترکیب هزینه معقول با فناوری پیشرفته است. پکیج کامل رحم جایگزین شامل IVF پیشرفته، هزینه‌های ماهانه مادر جانشین، بیمه کامل، غربالگری‌ها، مراقبت‌های بارداری، خدمات حقوقی و هماهنگی‌های درمانی در ایران بین ۲۰ تا ۳۵ هزار دلار است. این رقم در کشورهای غربی معمولاً بین ۹۰ تا ۱۸۰ هزار دلار بوده و حتی در کشورهای آسیایی نیز بسیار بالاتر است.

بسیاری از مراکز ایران مدل تضمین بازگشت وجه در صورت عدم موفقیت ارائه می‌کنند، که به ندرت در کشورهای دیگر دیده می‌شود. شفافیت مالی و گزارش‌گیری منظم، ایران را برای زوج‌های خارجی به انتخابی مطمئن تبدیل کرده است.

۵. خدمات جامع برای بیماران بین‌المللی

در سال ۲۰۲۵، ایران با ارائه پکیج‌های «Full International Surrogacy» خدماتی متفاوت و کامل برای والدین خارجی عرضه کرده است. این خدمات شامل:

•  صدور ویزای اختصاصی درمان
•  اقامت هتل‌های چهار و پنج‌ستاره در نزدیکی مراکز
•  مترجم تخصصی پزشکی
•  وکیل حرفه‌ای خانواده و متخصص قوانین بین‌المللی تولد
•  پیگیری ثبت تولد، دریافت گذرنامه کودک و مشاوره دیپلماسی کنسولی
•  عدم نیاز والدین به حضور مداوم در ایران
•  امکان مدیریت مراحل از راه دور

این ترکیب خدمات باعث شده والدین از اروپا، آمریکا، استرالیا، هند و کشورهای عربی که محدودیت قانونی برای رحم جایگزین دارند، ایران را به‌عنوان مقصدی مطمئن، اخلاقی و مقرون‌به‌صرفه انتخاب کنند.

۶. مدل ایرانی: تلفیق علم و اخلاق

رحم جایگزین در ایران نه‌تنها با آخرین فناوری‌های ژنتیکی و جنینی همراه شده، بلکه در یک چارچوب عرفی و شرعی با پشتوانه فقه شیعی ارائه می‌شود. این مدل، ارتباط اخلاقی بین مادر جانشین و والدین ژنتیکی را روشن می‌کند، حقوق هر دو طرف را حفظ می‌کند و سلامت مادر و کودک را در مرکز توجه قرار می‌دهد.

در نهایت، ایران در سال ۲۰۲۵ توانسته است یکی از پیشرفته‌ترین، شفاف‌ترین و انسانی‌ترین مدل‌های رحم جایگزین را ارائه دهدمدلی که هم از نظر علمی و هم از نظر اخلاقی استانداردهای نوین باروری را بازتعریف کرده است.