وقتی بازارها به دیپلماسی اعتماد نمی کنند

اقتصاد ایران بار دیگر در وضعیتی آشنا قرار گرفته است؛ نه در شوک کامل و نه در آرامش پایدار. دور تازه ای از مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا آغاز شده، پیام ها محتاطانه مثبت است و از تداوم گفت وگوها سخن گفته می شود، اما بازارها واکنشی نشان نمی دهند که بتوان آن را نشانه اعتماد دانست. آنچه امروز در رفتار دلار، طلا، بورس و حتی انتظارات تورمی دیده می شود، بیش از آنکه بازتاب امید باشد، نشانه «تعلیق» است؛ تعلیقی که اقتصاد ایران بارها آن را تجربه کرده است.

بازارها به خوبی آموخته اند که میان «ادامه مذاکره» و «نتیجه اقتصادی قابل لمس» فاصله ای جدی وجود دارد. تجربه سال های گذشته نشان داده است که صرف آغاز یا تداوم گفت وگوها، بدون جدول زمانی روشن، تضمین اجرایی و اثرگذاری واقعی بر تحریم ها، نمی تواند مسیر اقتصاد را تغییر دهد. به همین دلیل، برخلاف دوره هایی که خبر مذاکره به کاهش معنادار نرخ ارز یا افت پایدار قیمت طلا منجر می شد، امروز واکنش ها کوتاه مدت، ناپایدار و بعضاً معکوس است.

در چنین فضایی، دلار شاید برای چند روز عقب نشینی کند، اما به محض بازگشت ابهام، دوباره مسیر صعودی را در پیش می گیرد. طلا افت می کند، اما با اولین نشانه تردید، به سرعت احیا می شود. این رفتارها نه حاصل هیجان، بلکه نتیجه محاسبه است؛ محاسبه ای که می گوید اقتصاد هنوز سیگنال قطعی برای تغییر مسیر دریافت نکرده است.

مسأله اصلی بازارها، نه نفس مذاکره، بلکه «ترجمه اقتصادی» آن است. فعالان اقتصادی می پرسند: آیا تحریم های مالی واقعاً برداشته می شود؟ آیا امکان دسترسی به منابع ارزی فراهم خواهد شد؟ آیا فروش نفت و بازگشت پول آن بدون هزینه و ریسک انجام می گیرد؟ و مهم تر از همه، آیا این وضعیت پایدار خواهد بود یا دوباره در چرخه تعلیق و بازگشت قرار می گیریم؟ تا زمانی که پاسخ این پرسش ها روشن نباشد، بازارها نمی توانند آینده را قیمت گذاری کنند.

از سوی دیگر، اقتصاد ایران در شرایطی نیست که بتواند مدت زمان طولانی در حالت انتظار باقی بماند. تورم بالا، رشد ضعیف سرمایه گذاری، فرسایش قدرت خرید و کاهش اعتماد عمومی، همگی عواملی هستند که هر روز تعلیق را پرهزینه تر می کنند. اقتصادِ در انتظار، اقتصادی است که تصمیم گیری در آن به تعویق می افتد؛ تولیدکننده سرمایه گذاری نمی کند، مصرف کننده محتاط می شود و سرمایه به سمت دارایی های امن و غیرمولد حرکت می کند.

نکته قابل تأمل آن است که حتی خوش بین ترین فعالان بازار نیز امروز از «واکنش های محدود» سخن می گویند، نه از تغییر روند. این یعنی بازارها دیگر با خبر تغذیه نمی شوند، بلکه به دنبال نتیجه هستند. نتیجه ای که باید در اعداد تجارت خارجی، در تراز ارزی، در نقل وانتقال پول و در هزینه مبادله دیده شود، نه فقط در بیانیه های دیپلماتیک.

در این میان، نقش سیاست گذار اقتصادی بیش از گذشته برجسته است. اگر قرار است مذاکرات به نتیجه برسد، اقتصاد نیازمند روایت شفاف، زمان بندی مشخص و مدیریت انتظارات است. ابهام، حتی اگر موقت باشد، خود به یک عامل بی ثبات کننده تبدیل می شود. تجربه نشان داده است که بازارها بیش از آنکه از خبر بد بترسند، از بلاتکلیفی می گریزند.

سرانجام باید پذیرفت که اقتصاد ایران دیگر به «امیدهای مبهم» واکنش مثبت نشان نمی دهد. سرمایه گذار، تولیدکننده و حتی خانوار، همگی منتظر نشانه های عینی هستند. تا زمانی که دیپلماسی به زبان اقتصاد ترجمه نشود، بازارها در همین وضعیت ناپایدار باقی خواهند ماند: نه فروپاشی کامل، نه آرامش واقعی؛ فقط انتظار.

شورای سردبیری