برنج اسیر سیاست‌گذاری‌های کهنه

برنج در سال‌های اخیر در یک بازی قرار گرفته و پیامی که از نتایج این بازی دریافت می‌شود نشان می‌دهد که با ممنوعیت واردات این محصول اهداف افراد و اقشار خاصی، تحقق می‌یابد، از لحاظ تولید داخلی یا واردات منافع افرادی را تأمین کرده، چنانکه حتی وارد‌کننده‌ها هم در این خصوص اعتراض دارند و متأسفانه این روند همچنان ادامه دارد، بدون اینکه حتی سیاست‌گذاران به این امر واقف باشند، تاکنون نتایج زیانباری در پیش‌رو داشته و در صورت عدم چاره‌اندیشی آثار زیانبارش ادامه خواهد داشت. دولت از سال گذشته به‌خاطر اینکه به‌اصطلاح از تولید داخلی حمایت کرده باشد اقدام به ممنوعیت این محصول کرده است ولی این امر آثار زیانباری به همراه داشته و دارد و خواهد داشت که لازم می‌دانم به برخی از آنها اشاره کنم.

1- این امر باعث شده که قیمت برنج داخلی در سال‌های اخیر مسیر صعودی زیادی به خود بگیرد.

2- با توجه به سوددهی خوب آن، باعث تخریب جنگل‌ها و منابع طبیعی در شمال و مرکز کشور با افزایش زیر کشت این محصول شده است.

3- قاعدتاً با توجه به ممنوعیت این محصول خارجی باید باعث کمبود در بازار و افزایش قیمت شود. درحالی‌که باعث افت قیمت برنج خارجی شده است.

4- افزایش قاچاق برنج و قاچاقچیان که از این طریق سود خوبی می‌برند و دستگاه‌های انتظامی قادر به کنترل نیستند.

5- صاحبان و واردکنندگان برنج به‌خاطر سوددهی خوب آن و پرداخت نکردن گمرکی راضی به این امر هستند و اعتراضی درخصوص ممنوعیت آن و واردات از طریق گمرک ندارند.

6- حذف درآمد زیادی که دولت در این خصوص می‌توانست به دست آورد.

بنابراین آنچه در این بین می‌توان نتیجه گرفت، اینکه سیاست‌گذاری کهنه که در سال‌های قبل هم متاسفانه بوده و انجام می‌شد، همچنان ادامه دارد و وضع موجود نتیجه آن سیاست‌گذاری‌هاست. دولت زیان و ضرر زیادی چه از لحاظ مادی و چه از لحاظ اجتماعی به پیکره اقتصاد و جامعه وارد کرده است. بنابراین دولت جا دارد که با آزاد کردن این محصول پرمصرف از افزایش سودجویان و قاچاقچیان و افراد خاص و همچنین از تخریب منابع طبیعی و تعادل قیمت برنج ایرانی و درآمد زیاد آن برای دولت به این اهداف رسیده و از معضلات پیش آمده در این عرصه جلوگیری کند. امروزه دیگر نمی‌توان با وجود سودجویان زیادی که در عرصه‌های مختلف در حال برنامه‌ریزی برای سود بیشتر هستند، با سیاست‌گذاری‌های کهنه و قدیمی به اهداف بزرگ و اداره اقتصاد و جامعه به کشورهای توسعه‌یافته رسید.

در حال حاضر برنج هندی در حجم انبوه با مجوزهای خاص به کشور وارد می‌شود. اگر دولت می‌خواهد سروسامانی به این اوضاع بدهد مسدود کردن مسیر برای متخلفان و وارد کنندگان راه‌حلش نیست. شاید گفتن برخی مسائل برای ما به‌عنوان یک تاجر دشوار و غیر‌ممکن باشد، اما دولت باید برای واردات این محصول که در بسیاری موارد برای سلامت مردم مشکل آفرین شده است، قاطعانه برخورد کند. آنها حتی اجازه دارند برای فروش بهتر محصولات‌شان تبلیغات کرده و برای جوایز مصرف کنندگان‌شان یک میلیارد تومان هزینه کنند.

صدور مجوز برای واردات مجدد به نظر من نمی‌تواند آنچنان در بازار این محصول تغییراتی ایجاد کند چرا که برنج به‌راحتی و در حجم انبوه وارد می‌شود. شاید باز هم به نفع واردکنندگان باشد که در این صورت به کارشان پوشش قانونی بدهند. شاید در کاهش قاچاق تأثیر بگذارد، اما تا زمانی که دستگاه‌های انتظامی قوی و نظارتی وجود نداشته باشد که جلوی این وضعیت گرفته شود، کار برهمین روال است. در برخی موارد سیاست‌گذاران اقداماتی انجام می‌دهند اما در مقایسه با حجم تخلفی که در این حوزه انجام می‌شود، ناچیز است.

* بازرگان بوشهری