کاروانسرا؛ مفهومی شرقی

یکی از پروژه‌های موفق در بازسازی کاروانسراها مربوط به کاروانسرای زین‌الدین است. کامران امانی، مدیر این کاروانسرا در این رابطه به «فرصت امروز» توضیحاتی داده که در ادامه می‌خوانید. کار مرمت و بازسازی این کاروانسرا را در سال 80 آغاز کردیم که به نوعی روزآوری و امروزی‌ کردن یک بنای قدیمی است و خدمات جدیدی از قبیل سرویس‌های بهداشتی، جای خواب و اقامت و غذا در آن ارائه می‌شود.

امامی می‌گوید کاروانسرا مفهومی است که از شرق به غرب رفته است. بنابراین می‌تواند جذابیت‌هایی برای مردمان آن‌ سوی مرزها داشته باشد. کما اینکه در سال 2009 و طی نظرسنجی‌ نشریه تاتلر انگلستان از گردشگران، این کاروانسرا به‌عنوان یکی از مکان‌های اقامتی برتر جهان در میان 101 مکان اقامتی جهان شناخته شد. امامی در مورد ویژگی‌های منحصربه‌فرد مکانی آن می‌گوید: مکانی یونیک و خاص است به لحاظ ایجاد اتمسفر و حس و حال و تجربه‌ای که برای گردشگران ایجاد می‌کند. تجربه‌ای که امکان وقوعش در جا و مکان دیگری امکان‌پذیر نیست و مابه‌ازای دیگری به‌ویژه در کشورهای اروپایی و آمریکایی ندارد. وی ادامه می‌دهد که در کاروانسرای زین‌الدین حداکثر تلاش به کار رفته تا فضای سنتی و حال و هوای سنتی حفظ شود. مثلا کاندیشن ندارد و خبری از تلویزیون و ماهواره هم نیست.
این بنای 450ساله و منحصربه فرد به لحاظ معماری که تنها کاروانسرای مدور ایران هم هست، 2هزار و 500 متر مربع مساحت دارد و 95درصد گردشگران و مراجعه‌کنندگان به این کاروانسرا خارجی هستند. از کشورهای آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا، آفریقا و حتی آسیا گردشگرانی به کاروانسرا رجوع می‌کنند. اینها اطلاعاتی است که مدیر این کاروانسرا در اختیار ما می‌گذارد و دلیل این شهرت فراگیر را تبلیغات سینه‌به سینه می‌داند.

وی همچنین اشاره می‌کند که مکان‌یابی مناسب دیگر دلیل شهرت این کاروانسراست: نزدیک دو سال برای انتخاب مکان وقت گذاشتیم. چون اینجا قابلیت گنجانده شدن در برنامه تورها را دارد. این مسئله را هم با توجه به تورهایی که به ایران می‌آیند، رصد کردیم. تورها بین 7 تا 21روزه هستند. تورهای اروپایی هم معمولا 7روزه هستند. از طرفی بسیاری از مسافرانی که وارد ایران می‌شوند معمولا بار اول‌شان است و انتخاب اول‌شان شیراز و تخت جمشید و بعد از شیراز اصفهان است. در این میان نزدیک‌ترین شهر به این دو یزد است. یزد در سفرهای 7روزه قرار می‌گیرد و معمولا مسافران شیراز و اصفهان برای اقامت یک یا دو شبه به یزد می‌آیند. مهریز حدودا 70کیلومتری یزد قرار دارد. همچنین این جاده، جاده ترانزیت است و مسیر اضافه ندارد. یعنی رکن سفر که راننده، آژانس و مسافر باشند از این نظر با مشکلی مواجه نمی‌شوند.

از آنجا ‌که سبک پذیرایی، موسیقی و جاذبه‌های بصری از دلایل رجوع چندین باره گردشگران به یک مکان است در این باره از امامی پرسیدیم که می‌گوید: اقلیم گردشگری مجموعه‌ای از آداب و رسوم، بناهای تاریخی، غذا، پوشاک، صنایع دستی، موسیقی و غیره است. یزد اما از نظر غذا، موسیقی و پوشاک فقیر است. اما ما برای برطرف کردن این نقص غذای ایرانی می‌دهیم. انواع پلوها و غذاهای ایرانی که در خانه‌های ایرانیان سرو می‌شود. از آلبالوپلو گرفته تا رشته‌پلو، لوبیاپلو و خورشت‌های ایرانی چون خورشت بامیه، خورشت بادمجان و غیره. در واقع گردشگران خارجی بیشتر مایل هستند که غذاهایی را که ایرانیان در خانه‌هایشان میل می‌کنند، بخورند. آنها از خوردن کباب خسته شده‌اند و به همین خاطر ما از منوی غذایی‌مان کباب را حذف کرده‌ایم تا گردشگران تجاربی از غذاهای سنتی ایرانی را به دست بیاورند. همچنین شیوه برخورد با این گردشگران در عین حرفه‌ای بودن بسیار صمیمانه است. به همین دلیل به افرادی که این کاروانسرا را اداره می‌کنند آموزش‌هایی در مورد اصول اولیه مهمانداری و پذیرایی داده‌ایم و آنها رفتاری احترام‌آمیز و صمیمی با گردشگران دارند.

این سرمایه‌گذار حوزه گردشگری در پایان و در اشاره به ظرفیت این کاروانسرا برای اقامت مسافران می‌گوید: این کاروانسرا ظرفیت 68نفر را برای اقامت در شب دارد. ولی حدود 55نفر نگه می‌داریم تا بتوانیم خدمات باکیفیتی به آنها ارائه کنیم. وی همچنین اضافه می‌کند که در سال گذشته حدود 2هزار نفر از این کاروانسرا بازدید کرده‌ و در آن اقامت داشته‌اند و امیدواریم این تعداد به 2هزار و 500 نفر برای اقامت در سال جاری برسد. اما کاروانسرای زین‌الدین تنها یک نمونه از مکان‌هایی است که در تیررس سرمایه‌گذاری قرار گرفته و به نوعی خطر نابودی از بیخ گوشش گذشته است. موفقیت این پروژه می‌تواند دلیلی باشد که سرمایه‌گذاری‌هایی از این دست نتیجه‌بخش است.